Debati per sheshin "Skenderbej", per here te pare flasin arkitektet

INTERVISTA/ Arkitektet Johan Anrys dhe Freek Persyn, flasin ne nje bisede me gazetarin Blendi Fevziu ne emisionin "Opinion" te Tv Klan mbi rindertimin e sheshit "Skenderbej". Ndalen ne detajet mbi projektin e qendres historike te metropolit shqiptar dhe thone se brenda dy viteve te ardhshme, ky shesh do te jete krejt i ndryshem nga sa sot



Z.Anrys, pse moret pjese ne konkurs?

Pse kemi marre pjese ne konkurs? Gjetem njoftimin, i cili ishte nje tender nderkombetar. Si nje zyre arkitekturore-urbanistike, menjehere e kuptuam se nje projekt i tille ishte nje sfide e vertete.

Pse ju duk sfide?

Z. Anrys: Eshte qendra historike e qytetit, e cila ve ne konkurs nje projekt prej 65.000 m2 brenda nje zone qe eshte, le te themi qendra historike dhe nje sfide per te gjetur nje realitet te ri.

A eshte e veshtire t'i japesh nje pamje tjeter sheshit qe u ndertuan nga italianet ne kohen e Mbretit, pastaj gjate komunizmit; mund te hasni arkitekturen italiane, ruse dhe perpara ate kineze. A ka qene e veshtire ta ndryshoni kete zone?

Persyn: Ndryshimi i pare u be nga masterplani. Ai vertet ndryshoi ambicien e sheshit. Me pare ishte projektuar per te qene nje shesh shume i hapur, pothuajse si nje kryqezim trafiku, ku bashkohen te gjitha rruget kryesore. Ne fillim. Para 40 vjetesh, ne kohen e komunizmit, ishte projektuar per te qene me shume nje udhekryq, se sa nje shesh. Masterplani francez e ndryshoi kete identitet dhe e ktheu ate ne nje zone kembesoresh, e cila ka me shume gjalleri; i jep me shume hapesire njerezve per t'u mbledhur ne menyre informale; eshte me pak monumentale.

Problemi eshte se ky shesh, nuk eshte nje shesh per njerezit, zakonisht eshte nje shesh administrativ. Aty kemi ndertesat e Ministrive, bashkine e Tiranes, ketu kemi nje ndertese administrative, hotelin dhe muzeun. Si do te vijne njerezit ketu? Ndoshta njerezit duan nje kafene, disa dyqane suveniresh, librari, s'e di, por pse do te vijne njerezit ketu?

Persyn: Ajo qe kemi pare eshte se, Tirana eshte e mbushur me kafene. Mendojme se eshte e rendesishme qe ky shesh te jete me shume se nje kafene. Eshte pjese e nje sekuence urbane, e nje shetitoreje, bulevardit, te cilen mund ta shohim ketu. Te dielave per shembull, njerezit shetisin pergjate bulevardit. Ata shijojne dritat, hapesire, diellin, bisedojne me njeri-tjetrin. Projekti yne e ben te mundur kete. Rrit mundesine e shetitjeve, takimeve. Kemi projektuar nje shesh, qe konsiston ne dy nderhyrje kryesore.

Cilat jane ato?

Persyn: E para eshte te bejme nje qender bosh. Nje qender te lire, te zbrazur nga e cila mund te shihen te gjitha ndertesat historike qe rrethojne sheshin.

Ndertesat historike do t'i ruani.

Persyn: Absolutisht. Mendojme se kjo eshte thelbesore per historine e sheshit.

Pse?

Persyn: Gjithashtu edhe per te ardhmen e sheshit. Nderhyrja e dyte; do te bejme nje koleksion parqesh dhe lulishtesh te vogla me shume gjelberim pergjate sheshit, qe rrethon kete zone. Pra, do te kete nje dualitet. Ne njeren ane do te jete sheshi formal, i cili do te jete i lire, i zbrazur dhe nga ku mund te shihet historia. Nje histori, qe per ne eshte dicka qe evoluon dhe qe do te ndryshoje ne te ardhmen. Nga ana tjeter do te jete moria e parqeve perqark tij, ku do te kete hije, mjaft mobilie urbane, si stola; ku do te kete shume bar dhe gjelberim. Gjithashtu edhe zona ku do te luajne femijet. Pra, projekti do te kete shumellojshmeri.

Anrys: Deshiroj t'i pergjigjem edhe une pyetjes suaj, sepse ishte nje pyetje mjaft interesante. Mendoj se Tirana, edhe ne menyren se si eshte projektuar ne 30-en pergjate bulevardit, eshte nje nga te paktat qytete evropiane, ku te gjitha ndertesat publike, si ministrite, librarite, ndodhen ne qender. Ky eshte nje avantazh qe duhet shfrytezuar.

Edhe bulevardi, me pare ishte projektuar per te qene nje zone administrative, me ndertesa administrative ne te dyja anet.

Anrys: Kjo eshte dicka qe ne e kemi vleresuar.

Mendoj se kjo ne pergjithesi, nuk eshte gje e kendshme per njerezit.

Anrys: Nuk do ta thosha me domosdoshmeri kete. Nese mbajme bulevardin si pike referimi, atehere ne plan te dyte do te shohim se kemi nje aktivitet tregtar, qe po rritet. Do te kete bare, restorante, dyqane, e keshtu me radhe. Pra, nese shkon ne nje zone si Blloku, e cila eshte plot gjalleri dhe shume e populluar, atje njerezit lidhen me njeri-tjetrin ne hapesirat publike duke pire nje kafe, duke bere pazar, duke shkuar neper restorante.

Kjo qender eshte ndryshe. Dhe eshte e rendesishme te jete e tille. Ne kete vend, njerezit mund te jene ne marredhenie me njeri-tjetrin, pa qene ne kafene, restorante, pa u dukur me makina.

Nje filozofi tjeter jetese.

Anrys: Po, pikerisht. Mendoj se shqiptareve iu pelqen kjo gje. Ata e bejne kete. Eshte pjese e historise se tyre. Ata ecin, pa pire kafe.

Eshte tradite.

Anrys: Eshte tradite. Ne jemi te vetedijshem se kjo cilesi nuk duhet humbur. Qendra nuk duhet komercializuar. Duam ta ruajme dhe ta zhvillojme me tej, faktin qe perreth sheshit kemi keto ndertesa te rendesishme historike.

Gjate masterplanit francez ka ekzistuar ideja per ta mbyllur pak sheshin dhe per te mbuluar disa ndertesa, si per shembull ndertesen e "Tirana International" Hotel, apo Muzeun Kombetar, sepse une mendoj se arkitektura e tyre nuk eshte shume e kendshme.

Persyn: Une mendoj se thelbi i masterplanit eshte qe nga njera ane kemi Unazen, e cila eshte zone tregtare dhe kafenesh, ajo per te cilen ju folet dhe ne qender te kesaj Unaze, do te kete nje zone te qete.

Anrys: Kalimtaresh. Mendoj se ky eshte thelbi i projektimit te masterplanit.

Persyn: Ne e kemi ruajtur te paprekur kete princip te masterplanit. Masterplani ne pergjithesi jep direktiva. Ata kane percaktuar disa zona qe duhen detajuar dhe zhvilluar. Ai nuk mund te hynte ne detaje. Sheshi per te cilin po flasim nuk eshte vetem ky. Ajo qe masterplani po ben shume mire, eshte percaktimi qe qendra eshte e gjithe zona.

Qendra eshte me e madhe se sheshi kryesor.

Anrys: Dhe kjo eshte pika kyce. Masterplani shkon nga Unaza, tek hapesira qe eshte pas Operes, e cila ndodhet pas ministrive. Masterplani e kishte kuptuar shume mire, qe nuk eshte i rendesishem vetem ndertimi i qendres historike, por dhe te perpiqesh te lidhesh qendren me zonen tregtare, e cila ndodhet pas.

E cila duhet te jete prane Unazes.

Anrys: Po. Ata, sigurisht qe kane sugjeruar ndertimin e ndertesave te reja. Arsyeja qendron ne faktin se ekziston nje rrezik. E kemi kete rrezik edhe ne qytete te tjera Perendimore. Kur rinovojme qendren e qytetit tone, shpesh bejme gabimin e historianizimit te tij, per turizem. I percaktojme ashtu si mendojme, se kane qene ne nje kohe te caktuar, ne ate zone. Ajo qe masterplani kerkon ketu, eshte se pervec ndertesave historike, duhet te kete ndertesa te reja. Ndertesa qe te jene...

Ku do te ishin ato?

Anrys: Le te themi brenda kesaj zone. Ai nuk e percakton me saktesi se ku. Ndertesat e reja, sot nuk jane qellimi i punes sone. Angazhimi yne eshte vetem sheshi. Ne te ardhmen, masterplani percakton se duhet te kete konkurse te tjere per ndertesat e reja.

Nderhyrja juaj do te jete vetem ne sheshin kryesor ketu, apo edhe ne zonat rreth saj?

Anrys: Ajo qe shikoni ju eshte e gjithe zona. 65.000 m2.

Persyn: Ne thelb eshte nje projekt horizontal. Ajo qe eshte mbi toke dhe poshte saj. Gjithcka ne e kemi propozuar ne termat e zhvillimit ne te ardhmen, ne nje menyre urbanistike, qe do te vije ne te ardhmen.

Anrys: Per ndertimin e ndertesave, qe do te jene ne te ardhmen. Qe e ardhmja te lidhet me te jashtmen. Ndoshta duhet t'ju tregojme disa skica.

Po. Do te kisha disa pyetja para se te filloni te tregoni. Ne fillim, thate se projektimi i ketij sheshi para 40 ose 45 vjetesh, nuk e di me saktesi, ka qene ideja e nje kryqezimi, pra kryqezimi i rrugeve dhe trafikut nga kudo. Tani ai duhet te jete nje zone pa makina, qe do te thote zone kembesore. A eshte e mundur per Tiranen, qe ta perballoje trafikun me kete Unazen e Vogel?

Persyn: Trafiku eshte pjese e propozimit.

Nese ktheheni, do te shikoni se ne kete zone levizin shume makina.

Anrys: Para 40 vjetesh ne qytet nuk ka pasur makina.

100 ne te gjithe Tiranen.

Anrys: Nuk e imagjinoj dot. Duhet te kete qene fantastike.

Mund t'ju jap disa filma, disa foto per te krijuar nje ide. Eshte shume interesante.

Anrys: Nese ndodhesh ne shesh, mund te shohesh gjysme kilometri ne "Rrugen e Durresit", "Rrugen e Kavajes", bulevardin kryesor. Pra, do te thote se i gjithe ky perqendrim, te gjitha keto rruge, kane pasur akses vizual ne kete qender. Eshte nje kryqezim, jo nje rrethrrotullim per makina. Le te themi, se ishte projektuar si vendi ku keto rruge bashkoheshin. Tani, pas 20 vjetesh, kur qyteti eshte plot me makina, Tirana ka probleme trafiku me shume se cdo qytet evropian. Ky problem do te zgjidhet ne te ardhmen. Kjo eshte jashte qellimit te ketij projekti. Trafiku eshte trajtuar ne plane te ndryshme. Sigurisht qe ne kete projekt e kemi projektuar ne lidhje me masterplanin e rregullimit te trafikut te te gjithe qytetit, i cili eshte nje sistem unazash te ndryshme. Per shembull, kjo eshte Unaza e brendshme, por ka edhe 4 Unaza, qe perpiqen ta zgjidhin kete problem.

Ky eshte problemi yne, jo i juaj. Ju thate se punoni ne zonen horizontale, qe do te thote ne sheshin kryesor e zonen perreth, me parqet e gjithcka. A do te nderhyni ne fasadat e ndertesave historike si Pallati i Kultures apo Muzeu? Apo vetem ne zonen horizontale?

Persyn: Nje pjese e rendesishme e projektit eshte ndricimi. Po te shihni, jashte eshte shume rremuje. Partner ne skuadren tone eshte nje ekspert ndricimi nga Franca, i cili ka marre pjese ne projekte te rendesishme ne France dhe jashte saj. Ne ndertesa historike ne Betlehem, Jerusalem. Ai ka projektuar nje projekt ndricimi, qe cilesite e tyre arkitekturore te dalin ne pah dhe mendoj se kjo do jete nje vlere e rendesishme e projektit. Kemi propozuar disa nderhyrje ne bazen e disa ndertesave, per te ndryshuar marredhenien e tyre me sheshin.

Per shembull.

Persyn: Per shembull Xhamia do te kete nje platforme te re, e cila do te pershtatet me shume me sheshin.

Anrys: Jam shokuar kur kam pare se kishte dite kur njerezit faleshin ne rruge dhe makinat per pak sa nuk i shtypnin.

Xhamia eshte ndertuar ne vitin 1822, pra para 200 vjetesh, kur Tirana kishte 300 banore.

Anrys: Nje nderhyrje do te ishte ndertimi i nje tapeti te madh para Xhamise, qe asaj t'i jepet nje adrese ne shesh.

Ku njerezit te kishin me shume hapesire?

Anrys: Nje shembull tjeter do te ishte Teatri i Kukullave. Teatri i vogel.

Parlamenti i dikurshem i Shqiperise.

Anrys: Ajo eshte nje ndertese shume e vogel, e kendshme dhe historike, e fshehur pas pemeve. Edhe kjo ndertese duhet te lidhet me sheshin. Kjo eshte me miqesore ndaj femijeve. Para tij do te krijojme shatervane, gjithashtu pas tij do te jete nje kend lojerash ku femijet te mund te luajne. Do te jete nje vend i persosur ku familjaret te mund te rrine. Cdo vend ne qender, eshte projektuar per te lidhur ndertesat me cdo mjedis. Madje edhe lulishtja perpara ministrive. Ne e ruajme ate, por do t'i japim pjerresi te lehte terrenit me bar, qe te mund te funksionoje si nje hapesire per aktivitete te jashtme, si nje lulishte per festivale.

Do te kemi me shume lulishte, ne qender te qytetit ne fund te projektit tuaj?

Persyn: Absolutisht.

Anrys: Do te mbillen 400 peme.

400 peme. Ku?

Anrys: Eshte shume e rendesishme te kuptohet se sheshi eshte dy gjera. E para, sheshi eshte nje zone e hapur. Do te kete diell gjate dites, erresire gjate nates. Ajo qe eshte e rendesishme eshte se ai i jep nje adrese te gjitha ndertesave qe ndodhen ketu. Cdo momenti historik te Shqiperise. Kjo eshte e para. E dyta, do te krijojme nje unaze qe e lidh kete shesh me Unazen e trafikut. Edhe ky vend, do jete nje vend ku njerezit mblidhen. Ne hije, ne gjelberim. Do te jete nje klime shume e kendshme aty. Do te jete me erret, shume e rehatshme gjate veres se nxehte. Kjo hapesire i lejon ndertesat te komunikojne ne nje shkalle humane.

Ju do te merreni edhe me pemet?

Anrys: Po.

Persyn: Ky ishte nje propozim i pare.

C'lloje pemesh do te mbillen aty?

Persyn: Kjo jep nje ide te pemeve qe ekzistojne dhe atyre qe do mbillen. Ketu ka shume peme, edhe ketu, edhe atje. Keto jane pemet ekzistuese. Kjo jep nje ide te pemeve qe do te mbillen. Disa do te jene te medha dhe disa me te vogla. Do te mbillen ne vendet ku pershtaten me shume.

Kjo do te thote 400 peme me shume ne qender te qytetit, vetem ne zonen rreth sheshit kryesor.

Anrys: Llojet e ndryshme te pemeve do te shperndahen neper kete kurore. Ndonjehere do te krijome kopshte lulesh, qe ne pranvere te lulezojne dhe kthehen ne te kuqe, ose ne nje moment tjeter, do te kemi peme frutore, pra cdo vend rreth sheshit do te kete nje vecanti me peme te llojeve te vecanta. Ndonjehere drita do jete shume e zbehte. Pishat ne qender, ne kopsht, ato krijojne erresire dhe jane me te larta. Pra, cdo kopsht do kete karakterin e vet, nga pikepamja e ndertesave dhe gjithashtu edhe nga pikepamja e gjelberimit. Ne i quajme anteshmber. Ato lidhin qytetin me sheshin. Krijojne qetesine e nje qyteti shume te zhurmshem kundrejt qendres.

Persyn: Ne gjithe kete eshte edhe nje aspekt tjeter shume i rendesishem. Sigurisht, nese e zhvilloni planin eshte me e lehte te flasesh per ate qe sheh, por une mendoj se ky projekt ka te beje pothuajse ne masen 50 % te tij me gjera qe nuk shihen. Ka te beje me infrastrukturen nentokesore.

A keni nje ide per infrastrukturen e nendheshme te sheshit kryesor?

Anrys: Ekzistueses?

Po. Si eshte ajo?

Anrys: Nje rremuje e vertete.

Une mendoj se eshte ndertuar per nje qytet me 250.000 banore, jo per nje milion.

Anrys: Per kete keni te drejte. Fakti i te shpallurit fitues i nje konkursi te tille, eshte fundi i fillimit. Kjo do te thote se e ke te qarte se si do te jete arkitektura, por pastaj duhet te fillosh. Atehere e kupton se nese mbulon kete shesh vetem me nje shtrese guresh, nuk eshte zgjidhje. 30-40% i buxhetit qe kemi parashikuar per kete shesh, do te shkoje per infrastrukturen nentokesore.

30-40% e projektit do te shkoje ne nentoke?

Anrys: Pikerisht. Dhe kjo nuk i sherben vetem sheshit, por gjithe qytetit.

Absolutisht. Mendoni se ne fund do te kemi nje infrastrukture nentokesore per te ardhmen?

Anrys: Pikerisht. Do te jete aty per 50 vjet te tjera.

Persyn: Ajo qe kemi projektuar se bashku me nje skuader inxhinieresh vendas, eshte pajisja me nje sistem tunelesh, qe do te mbeten te kalueshme edhe pasi sheshi te mbyllet. Ky sistem tunelesh do siguroje fleksibilitin e shtimit te nje infrastrukture te re. Per shembull, nese pas 5 vjetesh do te duhet te futet nje tubacion i ri qe duhet te kaloje permes sheshit, mund te kaloje poshte tij, pa e hapur sheshin. Pra, eshte nje investim afatgjate, i cili mendoj se do t'i jape sheshit fleksibilitetin, qe eshte thelbesor per qendren e Tiranes.

Anrys: Ne kemi vizatuar te gjitha kabllot, ato elektrike, e te tjera qe kalojne neper shesh. Sic e shikoni, ato jane instaluar pa nje vizion. Pamja tjeter ju tregon se si do te risistemohen. Cdo kabull do te rilokalizohet dhe do t'i vendosim ne nje sistem tunelesh. Nga lindja ne perendim dhe jugu ne veri do krijojme tunele qe do ju lejojne te hyni.

Tunele ku mund te hyhet?

Anrys: Tunele ku mund te hyhet. Sot edhe ne Unaze... Humba ne hapesire sepse po shohim te gjithe projektin te pasqyruar ne te kunderten e tij. Sot ne unaze ka nje tunel ekzistues. Ne do ta perdorim, do ta lidhim, me tunelet e reja.

Kam nje pyetje. Shume njerez ne Shqiperi, arkitekte, mendojne se nese sheshi mbyllet per makinat, do ishte me mire qe tunelet te ndertoheshin qe nga "Rruga e Durresit", apo ajo e Kavajes, ne lindje te Tiranes, ose te lidhnin dy bulevardet kryesore. A eshte kjo e mundur, apo jo?

Persyn: Nuk e kemi studiuar kete lloj projekti. Nuk ishte kjo pyetja qe na u drejtua. Duke pare ate qe ndodhi ne qytete, si Brukseli, per shembull, ne qytete qe zgjerohen kaq shume sa eshte zgjeruar Tirana dhe ku njerezit mendojne ende ne shkalle te vogel, brenda nje territori te kufizuar, kur duhet te kerkojne zgjidhje ne shkalle qyteti. E kam shume te qarte se hapja e nje tuneli poshte nje sheshi, vetem sa do ta perkeqesonte problemin. Mendoj se urbanistet ne Tirane duhet te zgjerojne "lupen" e shikimit.

Anrys: Kjo eshte nje ceshtje mentaliteti. Sot nese dikush niset te shkoje nga lindja ne perendim te qytetit, mendon te shkoje ne qender e me pas te vazhdoje matane. Eshte e vertete. Sot qyteti keshtu eshte. Po te kishim pare skemat e trafikut, te cilat tani aplikohen pjese-pjese, ideja e menaxhimit te te gjitha makinave, eshte qe njerezit te mesohen me faktin qe kur arrijne ketu, te kalojne anash dhe jo ne qender, per te krijuar probleme. Eshte nje ndryshim mentaliteti. Mendoj se ideja e ures...

Mendoj se sot kemi probleme pasi kemi vetem nje Unaze, qe u ndertuan nga italianet para 60-70 vjetesh, kur Shqiperia kishte 1.000 makina. Sot eshte komplet ndryshe. Ne fakt, ne duhet te ndertojme Unazat.

Anrys: Ky njeri ka qene vizionar, e dinte se c'do te ndodhte ne te ardhmen.

Mendoj se kane qene arkitektet e mire, ata qe ndertuan qendren e Tiranes. Qendra e sheshit do te kete formen e nje piramide me nje lloj diference nga qendra ne ane, pse kjo lloj pjerresie?

Persyn: Nderhyrja e berjes se nje sheshi qe ngrihet drejt qendres...pike se pari

Cila do te jete diferenca ne lartesi?

Anrys: 2.7 metra.

Persyn: Ne nje hapesire aq te madhe, do te thote se pjerresia e sheshit, nuk do te jete me e madhe se pjerresia e trotuareve. Pra, njerezit nuk do te ndjejne, nuk eshte mal, eshte vetem nje pjerresi e bute, per shkak te hapesires se madhe, menjehere pasi gjendesh ne qender, ndodhesh 2,7 metra me lart. Kryesorja e kesaj eshte se do te kesh nje pamje te ndertesave, si per shembull muzeu, opera qe jane shume monumentale. Duke e bere sheshin si nje baraspeshe per kete monumentet, balanca e skenografise historike do te ndryshoje dhe do te jete me njerezore.

Anrys: Keto ndertesa jane bere qe te ngresh koken e t'i shohesh. Njerezit qendronin perballe Enver Hoxhes dhe keto ndertesa ishin nje sfond monumental per Enver Hoxhen. Njerezit duhet te ngrene koken per te pare keto ndertesa. Ky shesh te lejon te mos i ndryshosh ndertesat, sepse ato mbrohen, jane pasuri kulturore, por te ndryshosh perspektiven ne lidhje me ndertesat. Perceptimi juaj do te jete teresisht ndryshe, vetem duke e ngritur ate. Kjo ishte nje lloj zgjidhjeje, per te ndryshuar ndertesat sepse ato ishin interpretuar si te pakendshme. Ne gjetem zgjidhjen qe te mbronim ndertesat, sepse kjo ishte kerkesa e masterplanit, dhe njekohesisht, te mendonim si t'i ndryshonim keto ndertesa. Keshtu, ne gjetem nje zgjidhje per te mos i prekur, por per t'i ndryshuar. Ne kete menyre, respektojme ndertesat historike te qendres se qytetit, por gjetem nje menyre te re, per t'i pare.

C'lloj materialesh do te perdorni per pjesen kryesore te sheshit? Gure, apo c'lloj materialesh? Piramiden, le te themi.

Persyn: Gama e materialeve per te gjithe projektin eshte e shumellojshme. Ne teresine e tij do perdoren materiale natyrore duke filluar nga ato te ngurtat deri tek ato te butat. Pra, nga guri, ne bar. Per pjeset prej guri, kemi bere nje kerkim. Dhe ky kerkim eshte... Eshte e pamundur te shihet ne ekran. Kemi shqyrtuar harten e Shqiperise, se bashku me institutin gjeologjik. Kemi bere nje kerkim ne institutin gjeologjik dhe kemi zbuluar se diversiteti i gureve ne Shqiperi eshte shume i madh. Shpesh jane te nje cilesie te larte.

Te nje cilesie te larte?

Anrys: Disa gure kane cilesi te larte.

Nga vijne ata? Nga cila pjese e Shqiperise?

Anrys: Nga Tropoja, Bilishti, Berati, Gjirokastra. Jane gure shume te rendesishem dhe ngjyrat lidhen shume ngushte me Shqiperine. Ne donim qe ne qender te Tiranes, te perdornim gure nga Jugu, Veriu, ngado.

Ngjyra e gureve do te jete e ndryshme?

Anrys: Sic thame, do te jene te llojeve te ndryshme. Nje direktive e rendesishme per keto lloje, per qendren, ose sic e quani ju, piramiden, do te perdorim gure jo te erret. Kemi propozuar te perdorim gurin e Tropojes, qe eshte i gjelber, ndonjehere i arte. Ndryshojne ngjyre kur lagen nga uji. Jane shume te bukur.

Jane gure te nje cilesie te larte?

Anrys: Po. Me keto lloj guresh, sot ndertohen shtepi. Perreth sheshit do te perdorim disa lloje guresh me te erret, per te rritur kontrastin e drites. Shume te erret ne hije, te krijojme efektin "chiaro - scuro", midis Unazave.

Persyn: Sigurisht, ne fillimit duhet te mesonim. Kur i pame guret ne fillim, ishin qindra prej tyre. Na pelqyen te gjithe, por sigurisht, qe duhet te zgjidhnim, sepse vetem nje numer i limituar guresh jane vertet te pershtatshem per t'i perdorur ne qender.

Anrys: Per t'ju dhene nje shembull. Ky eshte trotuari para ministrive. Do jete nje kombinim i gureve te Gjirokastres dhe Beratit, bardhe e zi dhe vetem duke vendosur kete lloj motivi qe shohim ketu, do te kemi nje gradient qe shkon nga e erreta ne me te celur.

Pjesa me e madhe do jene gure...

Persyn: Po. Eshte i njejti gur qe eshte perdorur edhe ne bulevard. Keshtu do te ndjeni vazhdimesine e projektit ne qender.

Sa kohe ju duhet per te ndertuar qendren e Tiranes, per te perfunduar projektin tuaj.

Anrys: Nese nuk na ndodhin surpriza, nese nuk hasim ne veshtiresi...

Ne Shqiperi, do te keni surpriza, por po flasim per anen teorike.

Anrys: Nga ana teorike, 20 - 24 muaj do te jene te mjaftueshem per te perfunduar punen.

Nese do te hasni ne disa probleme shqiptare?

Anrys: Nje Zot e di.

Persyn: Per nje projekt te tille, bashkepunimi mes te gjitha paleve eshte thelbesor. Ndodh ne cdo projekt te madh. Nese te gjitha palet e perfshira nuk bashkepunojne, atehere nuk do e realizojme dot sipas planit.

Anrys: Po ju them dicka, kete konkurs e kemi fituar ne 2008. Ne ate moment, kur morem vesh se kishim fituar, u habitem. Nuk e kishim menduar se do fitonim. Ju e dini si eshte konkurrenca. Vertet u habitem.

Sigurisht. Kishte shume pjesemarres te nivelit te larte ne gare.

Anrys: Absolutisht, por pas nje jave kuptuam, se ky ishte vetem fillimi i nje projekti shume te veshtire. Po te shihnit skuadren tone, do te kuptonit se eshte nje projekt i vertete evropian.

Sa njerez punojne per kete projekt? Ne anen tuaj.

Anrys: Kemi bere nje skice per kete, sepse edhe ne i kemi bere vetes te njejten pyetje. Eshte vertet e habitshme te shohesh te gjithe njerezit. Per kete lloj projekti, nuk mund te veprosh ndryshe pervec se te punosh me specialiste shqiptare, te cilet njohim infrastrukturen nentokesore, hidrologjine. Kemi nje skuader prej 4 - 5 inxhinieresh shqiptare. Kemi gjithashtu, per specialitete qe ju nuk i njihni ende nga projekti, si shatervanet, apo ndricimi e gjelberimi, eksperte nderkombetare nga Franca, Kanadaja, Holanda, Gjermania. Kemi nje kontraktues, i cili eshte gjithashtu i nje kombesie tjeter, pra eshte vertet nje projekt evropian. Pra, duhet te bashkepunonim. Dhe na u desh nje vit bashkepunim per te detajuar dhe siguruar qe ky projekt eshte nje projekt i mire dhe tani po fillojme. Perseri, eshte shume e rendesishme dhe eshte mundesi qe duhet shfrytezuar, qe te gjitha palet e perfshira ne projekt te te mbeshtesin ne menyre qe te realizojme nje projekt te suksesshem.

Persyn: Nje nga arsyet qe projekti yne fitoi garen, ishte fakti qe ai ishte realist. U paraqiten shume vizione ekstremisht te bukura, por ky i yni ishte realist. Ne gjithashtu e zhvilluam projektin ne menyre te tille, qe kontrolluam e rikontrolluam te gjitha zgjidhjet teknike, qe t'i rezistonin provave te kohes, dhe te ishin te zbatueshme ne nje vend si Shqiperia, ku teknologjia e ndertimit nuk eshte gjithmone me e larta. Por ky nuk eshte nje problem. Eshte vetem nje parameter ne hartimin e nje projekti dhe nese punoni me kete parameter, mendoj se projekti do kete perfitime nga kjo.

Qendra e Tiranes, kur ju te mbaroni projektin tuaj, a do te jete nje pike nga ku do te zhvillohen pjeset e tjera te ketij qyteti?

Persyn: Mendoj se zhvillimi ne Tirane vjen nga te gjitha anet. Nuk ka moment kur vjen ne Tirane dhe mos te kete ndryshuar nje gje. Mendoj se ky eshte problemi per njerezit qe ky transformim po ndodh ne aq shume ane, sa ata humbasin kontrollin. Mund ta imagjinoj se tani qe sheshi do ndryshoje - ai mbetet ende pika e referimit per njerezit - atyre do u duhet nje hap i madh per te gjetur perseri motivin e tyre te jeteses. E kuptojme qe shume njerez dyshojne nese ky projekt duhet apo jo te realizohet. Kam nje ndjesi se s'mund te ndryshosh gjithcka, por mendoj se eshte shume e rendesishme qe qyteti te transformohet per mire, per nje kohe te gjate, te qendrueshme. Mendojme se projekti yne, eshte modest, i mire, me ambicie dhe qe jep nje te ardhme. Nderhyrjen tone nuk e shohim si fundin e gjerave, por si fillim.

E imagjinoj si do te jete qendra e Tiranes pas dy vjetesh, dhe per kete duhet te tregohemi optimiste, por si e gjeni qendren e Tiranes ne krahasim me heren e pare qe keni qene ketu?

Persyn: Eshte e njejta pershtypje qe me krijohet edhe tani me muziken. Heren e pare qe erdhem ketu, menduam se ishte nje vend i Evropes Lindore, sepse ne mendimet tona ishte ende ndarja mes Evropes Perendimore dhe asaj Lindore. Kur mberritem ketu u habitem qe gjetem nje vend kaq mesdhetar, nje vend ku njerezit jetojne kaq shume jashte dhe takohen jashte, gjithashtu nje vend shume i ngrohte, kjo jo vetem ne kontekstin e klimes, por edhe se si i takoni njerezit, humanitetit. Na pelqen shume te vijme ketu.

Anrys: Ne njefare menyre, ketij projekti donim qe t'i jepnim nje tipar njerezor, sepse kete vleresojme vertet nga shqiptaret. Ata jane shume humane. Gjithashtu edhe te gjeturit e nje sheshi monumental; ishte nje kontrast qe duhej zgjidhur. Nevojitej te mbetej ana monumentale dhe njekohesit t'i jepej humaniteti i duhur. Ky ishte kontrasti qe kapercyem ne kete projekt.

Ju pyeta edhe ne fillim, por deshiroj t'ju pyes perseri, a ka qene e veshtire t'i jepje nje identitet nje sheshi ku disa nga ndertesat jane me arkitekture italiane, ketu kemi nje arkitekture ruse, te projektuar nga nje prej arkitekteve me te njohur ruse dhe perballe kemi disa arkitekte shqiptare, nen influencen e disa arkitekteve kinezeve dhe urbanistikes kineze.

Anrys: Mos harroni ndertesen shume te bukur te Bankes Kombetare (Banka e Shqiperise - shen.i redaktorit).

Ajo ka nje arkitekture italiane, si edhe bulevardi kryesor dhe ministrite. Gjithashtu dhe ndertesa me arkitekture austro-hungareze qe dikur ka qene Parlamenti, ndersa tani eshte Teatri i Kukullave.

Anrys: Nese ma beni kete pyetje tani, nuk do te perdorja me fjalen ndryshim. Do te perdorja fjalen rehabilitim te nje sheshi te humbur, qe sot nuk po gjen dot identitetin e tij.