"Haga, pozitive per Kosoven"

INTERVISTA/ Eksperti per te drejten nderkombetare, Eqrem Zenelaj, e vlereson pozitive per Kosoven javen e pare ne GJND, ne Hage. Ai thote se kjo jave "ka treguar se pavaresia eshte e pakthyeshme dhe ne perputhje me te drejten nderkombetare".

Si e vleresoni javen e pare te perballjes se Kosoves dhe Serbise ne Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise?

Java e pare vleresohet mjaft pozitive, meqenese kemi nje paraqitje mjaft dinjitoze te pales kosovare dhe te eksperteve, si dhe te miqve tane, te cilet kane treguar dhe kane deshmuar fuqimisht se pavaresia e Kosoves eshte nje ceshtje e pakthyeshme dhe eshte nje ceshtje ne perputhje me te drejten nderkombetare. Une do te kisha shtuar edhe nje deklarate te profesorit te njohur nga Gjermania, nga Universiteti Humbold i Gjermanise, doktor Tomoshat, i cili thekson se "te gjitha shtetet e kane njohur pavaresine e Kosoves ne perputhje me te drejten nderkombetare".

Ju permendet argumentet e Kosoves, por sa kane qene bindese argumentet e te dyja paleve, edhe ato te Serbise?

Argumentet e Serbise nuk qendrojne per shume arsye, sepse ata i perserisin vazhdimisht ato argumente, te cilat jane mjaft qesharake dhe jane ne kundershtim edhe me Karten OKB-se. Pastaj, jane ne kundershtim edhe me parimet themelore te Kartes se OKB-se, sic eshte parimi i se drejtes se vetevendosjes; ne kundershtim me parimet e Konferences se Helsinkit dhe me te gjitha parimet qe quhet jusko-gens ne te drejten nderkombetare, e drejte e cila eshte e detyrueshme. Ne anen tjeter, Serbia nuk ka te drejte te thirret ne Rezoluten 12 44, sepse ajo nuk eshte Kushtetute e Serbise. Por, ajo eshte nje rezolute qe eshte nxjerre nga Keshilli i Sigurimit dhe Kosova me te eshte futur nen ombrellen e Keshillit te Sigurimit. Pastaj, me Rezoluten 12 44, ne nje vend te caktuar, thuhet se Kosova eshte pjese e Jugosllavise, por qe vete Keshilli i Sigurimit ne Rezoluten 777 thekson qe nuk ka Jugosllavi dhe aty lihet hapur ceshtja e mundesise se statusit te ardhshem. Prandaj, edhe bisedimet qe jane bere ne nivel te OKB-se, jane bisedime qe i ka udhehequr vete Keshilli i Sigurimit dhe vete pala nderkombetare.

Profesor Zenelaj, ka pasur argumente te ndryshme te dhena nga shtetet, qofte nga ato qe e mbeshtesin Kosoven, qofte nga ato qe e mbeshtesin Serbine. Disa, madje, kane kontestuar te drejten e Gjykates Nderkombetare te Drejtesise per te vendosur mbi shpalljen e pavaresise se Kosoves. Cfare mendoni ju?

Gjykata Nderkombetare e Drejtesise, sipas nenit 92 te Kartes se OKB-se dhe nenit 1 te statutit te saj, eshte organ kryesor i Organizates se Kombeve te Bashkuara per interpretimin e se drejtes nderkombetare. E drejta nderkombetare paraqet nje rend juridik te bashkesise nderkombetare, prandaj Gjykata Nderkombetare e Drejtesise eshte nje organ, i cili merr dhe ka te drejte te marre vendime, gjegjesisht te marre dy lloj verdiktesh. Keto jane vendimet dhe opinionet: me vendime kemi te bejme me rastet e konflikteve nderkombetare. Ndersa, per opinionet kemi ceshtjen e interpretimit te ligjshmerise ne te drejten nderkombetare. Nga viti 1946 e deri me tani jane marre gjithsej 118 verdikte, prej tyre 93 vendime dhe 25 opinione. Prandaj, nuk qendron ajo qe thuhet, sepse Gjykata Nderkombetare e Drejtesise eshte dhe mbetet organ kryesor per interpretimin e se drejtes nderkombetare, por qe ajo mund te shprehet ne disa menyra. Kompetencat e saj jane nese ajo mund te shprehet pozitive, domethene nje te shprehe nje opinion pozitiv per Kosoven, e atehere nuk ka apelim, ne rast te tille, nese, po e them figurativisht, shpreh opinion negativ, pala serbe ka te drejte t'i drejtohet Keshillit te Sigurimit per ta aprovuar nje rezolute, me te cilen kerkohet zbatim i vendimit te GJND-se. Ne Keshill te Sigurimit ne kemi tri shtete anetare mike, qe jane anetare te perhershme te Keshillit te Sigurimit. Mjafton vetem nje shtet, sic eshte p.sh., Rusia qe e perkrah Serbine dhe qe e perdori te drejten e vetos, e qe eshte formula e Jales e vitit '45, ndersa ne i kemi tri shtete. Forma tjeter eshte nese Kosoven do ta njihnin 2/3 e shteteve anetare te OKB-se, Gjykata Nderkombetare e Drejtesise do ta linte kete ceshtje pa objekt interpretimi; nje element tjeter eshte qe ajo mund te mos deklarohet fare, sic ka qene rasti me mosdeklarimin edhe te kontestit mes Frances dhe Zvicres per nje pjese, nje zone e lire ne Liqenin e Gjeneves, duke pretenduar se palet nuk jane marre vesh dhe gjykata nuk eshte kompetente per kete, sepse kjo eshte nje ceshtje qe rrjedh nga Liga e Kombeve dhe ceshtja tjeter qe eshte nje deklarim, gjegjesisht nje keshille, apo opinion neutral, qe do te kete nje dykuptimesi. Domethene, do te favorizohen elementet e se drejtes se vetevendosjes, do te favorizohet rruga e pakthyeshme, do te favorizohen te gjitha elementet e tjera qe do te merren parasysh dhe, natyrisht, do te merret perballe edhe per arsye politike aktuale nderkombetare. Pra, Gjykata Nderkombetare e Drejtesise eshte organ kompetent dhe do te marre nje vendim, i cili nuk do te jete ne kundershtim me Kosoven, gjegjesisht me Deklaraten e Pavaresise se Kosoves, duke pasur parasysh keto argumente:

1) Vete struktura e Gjykates Nderkombetare te Drejtesise tregon se tete gjyqtare vijne nga tete shtete qe e kane njohur pavaresine e Kosoves, shtate nga ato qe e kundershtojne pavaresine e Kosoves;

2) Vete ne Keshillin e Sigurimit, anetare te perhershem jane tri shtete qe e kane njohur pavaresine e Kosoves dhe e mbrojne fuqimisht, ndersa dy shtete, Rusia dhe Kina, jane kunder;

3) Vete Unioni Evropian, nga 22 shtete e kane njohur pavaresine e Kosoves, ndersa pese nuk e kane njohur.

Pastaj, eshte edhe nje element qe duhet theksuar, qe ne rast te vendimit/ verdiktit, qe eshte faza e trete, pas seancave degjimore marrin pjese gjyqtare te barabarte, p. sh. 6 me 6 ose 7 me 7, eshte nje kompetence speciale qe vete kryetari i gjykates vendos per nje ceshtje te caktuar. Ketu e kemi nje fat qe kryetari eshte nga Japonia - eshte nje shtet mik qe e ka njohur pavaresine e Kosoves.

Mendoni qe gjyqtaret do te ndikohen nga pikepamjet e qeverive te tyre?

Parimisht, gjyqtaret jane te pavarur dhe nuk duhet te perfaqesojne opinionet, mendimet dhe interesat e shteteve nacionale qe jane te perfaqesuara, mirepo praktika ka treguar qe gjithmone ka pasur nje ndikim, ka pasur nje subjektivitet, e, edhe ne kete rast do te kete.

Prandaj, te gjitha elementet qe i permendem me pare tregojne se ne asnje menyre nuk do te merret ndonje vendim, i cili e demton pavaresine e Kosoves dhe nuk mund ta demtoje, natyrisht, sepse ne raste te tilla duhet, p. sh. te merret nje kerkese ne Keshillin e Sigurimit per nje rezolute, e qe, sic thashe, i kemi tre anetare qe do ta bllokojne perseri, e kjo natyrisht, nderkohe, ndikon pak ne zvarritjen e njohjeve te shtetit te Kosoves, por ceshtja e njohjes se shteteve ne te drejten nderkombetare eshte nje ceshtje qe u takon ekskluzivisht interesave te shteteve nacionale. Kthim prapa nuk ka, prandaj ketu nuk ka as hapesire per frike.

Eshte permendur pranvera dhe qershori si nje periudhe kur Gjykata mund te shpalle verdiktin e saj. Kur, ne fakt, mendoni se do te perfundoje ky proces?

Paraprakisht po tregoj se jane tri faza te shqyrtimit te ceshtjeve te caktuara.

Faza e pare ka qene faza e deponimit te deklaratave shkresave, kunder-shkresave me shkrim, e cila ka perfunduar; faza e dyte eshte faza e seancave degjimore, e cila ka filluar me 1 dhjetor dhe perfundon me 11 dhjetor; dhe faza e trete eshte terheqja e gjyqtareve per keshillime, te cilat jane te fshehta dhe nje verdikt i tille pritet rreth muajit prill, eventualisht deri ne muajin korrik.

Marre nga radio Evropa e Lire