Konsumatori i qete

Nga Albin Kurti

Jemi apo nuk jemi shtet funksional? Cilado pergjigje do te mund te ishte e sakte. Sepse pyetja eshte e gabuar. Nuk duket se jemi shtet tamam. Ose, mbase, vetem duket se jemi shtet tamam. Shteti i Kosoves ngjan si nje 'objekt per te tjeret' (61 te tjere) dhe jo si 'objekt ne vetvete'. Me shprehjet e Immanuel Kantit, shteti i Kosoves eshte nje phenomenon pa noumenon. Shteti e ka monopolin ne perdorimin legjitim te dhunes, thoshte Max Weberi. Kesisoj, paradoksalisht, del se ne Kosove shtet jane KFOR-i e EULEX-i, qe nuk e pranojne Kosoven si shtet te pavarur. KFOR-i, sikurse EULEX-i, eshte neutral karshi statusit.

E po mire atehere, jemi apo s'jemi nje vend funksional? Perseri, cilado pergjigje do te mund te ishte e sakte. Sepse, serish pyetja eshte e gabuar. Funksional per cfare dhe per ke? Dhe, kush po pyet keshtu? Jane me qindra shtete, krahina e regjione anekend globit qe jane shume funksionale... si koloni. Ato jane funksionale, ne radhe te pare, per ata qe i eksploatojne ato. Ka shtete te mirenjohura qe shkelqejne se funksionuari, ama ne kuader te nje kornize politike dhe ekonomike qe quhet neokolonializem.

Neokolonializmi eshte i verber ndaj skllaverise qe e shkakton. Ai nuk e dallon aq roberimin e njerezve prej eksploatimit te pasurive natyrore. Sepse, nuk e dallon aq natyren nga njerezit: eshte natyre sepse eshte indigjene; eshte indigjen sepse eshte natyror. Te drejtat e njeriut behen te drejtat e natyres te cilen e bleu korporata. Privatizimi ketu eshte vecse eufemizem per uzurpimin dhe eksploatimin, mutacion bashkekohor i asaj qe tradicionalisht eshte quajtur okupim. Nese te tjeret na e bejne kete pyetjen "A jemi funksionale?", se paku ne s'duhet t'ia bejme vetes sone, apo jo?

Pyetja "A jemi funksionale?" gjithsesi nuk eshte pyetje e jona. Eshte pyetje e korporatave te huaja dhe politikaneve qe jane ne sherbim te tyre. Ajo shperfaq nje vizion teknologjik te tyre mbi neve dhe vendin tone. Martin Heidegger e urrente teknologjine. Ai konsideronte qe ajo e shnderron boten ne resurs (qe duhet shfrytezuar, natyrisht) duke e tehuajsuar Dasein-in nga bota e natyra si habitus spontan te tij.

Kjo pyetje e tyre, ne fakt, eshte pergjigje. Pyesin nese Kosova eshte shtet funksional sepse te tille duan ta bejne. Te funksionueshem. Qe do te thote: te shfrytezueshem. Konstatimi se Kosova nuk eshte shtet funksional behet per t'i hapur rruge menyres se tyre te berjes se Kosoves shtet funksional.

Ankesat per mosfunksionimin e Kosoves e sheshojne terrenin per funksionimin e saj. Ende ka pengesa legale e juridike, ende mungojne marreveshjet midis politikaneve, dhe ende ka popullate jo aq te disiplinueshme, qe e bejne Kosoven nje vend jo sa duhet funksional. Ne njeren ane politika dhe ne anen tjeter mekanizmat represive te shtetit jane lehtesuesit e procesit te funksionalizimit te Kosoves.

Ky funksionalizim kohe pas kohe koagulon ne shifra. Si p.sh.: 2100 MW. Kaq do te jete kapaciteti energjetik qe planifikohet te ndertohet. Kapacitet mbi rezervat e thengjillit ne Sibofc, te cilat do t'i shfrytezoje korporata fituese. Argumenti kryesor i tyre eshte qe Kosova nuk ka mundesi veteksploatuese. Mbase, njemend s'kemi kapacitete financiare qe bejne ndertime per eksploatimin e nje miliard ton linjiti per 2100 MW, porse kaq shume energji as qe na duhet. Pra, na duhet ta pranojme se s'paskemi kapacitet, por ama per projektin e tyre!

Ndoshta po behemi gjithnje e me funksionale pikerisht pse s'jemi shtet me gjithe mend? Ndoshta po mbetemi 'light shtet' qe te funksionalizohemi me kollaj? Ndoshta.

Mirepo, shteti, edhe sikur ta kishim te njemendte, vetem si i tille, nuk eshte zgjidhje garantuese.

Shteti eshte thelbesisht koncept konservativ. Shteti e ruan rendin ekzistues, apo jo? Shteti eshte policia qe do qetesi te publikut. Megjithekete, teresia e mekanizmave dhe organeve shteterore i nenshtrohen politikes shteterore e cila me se shumti varet nga Qeveria. Atehere, cili eshte drejtimi politik dhe ekonomik qe 'light shtetit' te Kosoves ia ka dhene Qeveria? Eshte ky drejtimi qe s'eshte i tyre, e vegla te te cilit jane ministrat ne krye me Hashim Thacin: neoliberalizmi, tregu si rregullator i derregullimit. Pra, tregu pa shtet? Jo bash ashtu. Tregut te lire dhe 'shenjterise' se prones private, megjithate iu nevojitet shteti si aparat i dhunes per t'i mbajtur e ruajtur, qe do te thote se ato s'jane aq te natyrshme sic na predikojne ekspertet e ekonomise se pushtetit.

Por, cila atehere duhet te jete pyetja jone, pyetja jashte te qenit funksional, pyetja qe duhet t'ia bejme vetvetes? Ne vend te pyetjes "A jemi funksionale?", duhet te kalojme tek ajo tjetra: "Cka prodhojme dhe si duhet rritur prodhimi yne?". Prodhimi ne Sibofc nuk do te jete yni. Per pasoje, as profiti. Pergjigja jone ne pyetjen tone se cka prodhon Kosova, ne radhe te pare per popullin e saj, dhe si duhet rritur prodhimi, do te paraqiste nje qendrim strukturues dhe organizues te vendimeve te metutjeshme per politiken ekonomike te Kosoves. Kalimi nga fjalet 'funksion' dhe 'funksional', te fjalet 'prodhim' dhe 'prodhimtari', eshte parakusht i cfaredo politike ekonomike vendore. Mjafton t'i shikojme Mitrovicen dhe Gjakoven, dikur qytete te zhvilluara industriale, per te pare se ku jemi katandisur ne mungese te nje politike ekonomike te vendit e per interesa te vendit.

Perndryshe, pa politike ekonomike te veten, Kosova do te mbetet nje vend i konsumit pa prodhim. Nje vend me shitore shume afer rrugeve (qofshin ato edhe magjistrale apo autostrada). Sepse, s'ka me fabrika, por vecse shitore pa fund. Do te mbetemi nje vend i konsumatoreve qe kerkohet te mbesin te qete. Po pra: konsumatori i qete. Konsumator para billbord-ave ku lexon "Thuaji jo dhunes!". Ky eshte ideali i korporatave te huaja: t'i konsumojme produktet e tyre dhe vendi te jete stabil. Duke konsumuar je me i qete; duke qene i qete, konsumi eshte me i kollajshem. Ata jane prodhuesit e eger te cileve ne iu duhemi si konsumatore te qete.