Gjirokastra ne "doren" e UNESCO-s, nisin restaurimet

Skelat e restauratoreve te cilet po zbatojne masterplanin e UNESCO-s per kthimin ne identitet te zones historike te qytetit te Gjirokastres, jane ngritur edhe ne fasadat e gurta te ndertesave te stilit italian. Behet fjale per kthimin ne identitet, te disa ndertesave te ndertuara ne pazarin e gurte te Gjirokastres, ne vitet 1920-1940. Sipas menaxherit te firmes restauratore "Gen Red", Reshat Gega, kjo pjese e projektit restaurues te financuar nga qeveria shqiptare dhe qe po zbatohet nepermjet UNESCO-s, synon kthimin ne identitet te godinave, te ndertuara ne baze te arkitektures tipike italiane ne fillim te shekullit te kaluar, ne qendren historike te Gjirokastres.

Restaurimet

"Ne kete masterplan restaurimi, jane perfshire edhe ndertesat e ketij profili ndertimor, si pjese e qenesishme e pazarit te Gjirokastres", thote restauratori Gega. Nje objekt i tille eshte godina ne te cilen ne vitet '30-te te shekullit te kaluar, do te vendosej qendra e "Banco di Napoli", nje prej institucioneve te para bankare ne qytetin e Gjirokastres.

"Me kalimin e viteve, godina megjithese ka ndryshuar destinacion, serish ka ruajtur me besnikeri profilin e saj ndertimor", thone specialistet e monumenteve te kultures. Sipas specialisteve te trashegimise kulturore, te "Banco di Napoli" kemi prezencen e ballkoneve me kangjella dekorative, hekurat ne dritare ne forme kangjellash, grilat e renda dhe tarabate, si element sigurie. Procesi i kthimit te saj ne identitet synon restaurimin e te gjithe elementeve te kesaj ndertese, ne perputhje me stilin dhe arkitekturen e viteve ne te cilat u ndertua, duke ruajtur harmonine qe ajo mbart, si pjese teresore e pazarit karakteristik dhe zones historike te Gjirokastres.

Arkitektura

Ndertimet e realizuara sipas stilit italian ne vitet 1920-1940, ne qendren historike te Gjirokastres, vitet e fundit kane nxitur vemendjen e specialisteve si nje element i rendesishem historik, arkitektonik dhe ndertimor i zones historike te Gjirokastres. Behet fjale per godina te ndryshme publike apo private, te realizuara ne pjesen historike te qytetit. Sipas studiuesve, elementet tradicional te arkitektures gjirokastrite ne kete zone jane gershetuar edhe me elemente te rinj, te cilat kane arritur te pershtaten mjaft mire ne kuadrin e zones historike. Krahas vlerave arkitektonike keto ndertime mbartin edhe vlera historike te vecanta, madje ne njerin prej hoteleve te ndertuara ne keto vite ne pazarin e Gjirokastres, ka qendruar edhe ish mbreti i Italise, Viktor Emanueli, motrat e mbretit Zog, etj. Keta elemente historike dhe arkitektonike kane qene ne qender te studimeve te vazhdueshme, madje edhe te nje konference shkencore nderkombetare, te zhvilluar se fundi ne Gjirokaster.

Historia

"Ndertimet per Qendren Historike te Gjirokastres, gjate viteve '20-'40 te shekullit te kaluar deri ne clirimin e vendit, jane shoqeruar me pak te dhena dhe me interesime modeste te studiuesve, pasi dihej se gjate regjimit komunist, si per vlerat e krijuara gjate mbreterimit te Monarkise se Zogut edhe me vone, ishte e pamundur te flitej", thone specialistet e trashegimise kulturore. Vitet '20-'40 njohin ne Gjirokaster, fillimin e nje lulezimi te tregtise vecanerisht me Greqine dhe Italine fqinje. Mjafton te kujtojme qe Porti i Sarandes, kthehet ne keto vite ne portin e dyte me te rendesishem ne Shqiperi, me volume te medha te shkembimeve tregtare me Italine. Kete port do ta frekuentonin tregtaret e shumte gjirokastrite qe leviznin ne itinerarin Sarande-Brindizi-Bari. Pa lene pa permendur ketu, ndertimin e aeroportit te qytetit dhe funksionimin e linjave te brendshme dhe atyre carter me Italine. Nderhyrja restauruese ne disa prej ketyre objekteve, do t'i shnderronte ato ne elemente te preferuar per guidat turistike te vizitoreve vendas dhe te huaj qe mberrijne ne Gjirokastren e UNESCO-s.

Blerim Kore





Ngritja e banesave karakteristike

Kapercimi i sistemit dhe zhvillimi i qytetit

Ishte koha kur marredheniet e reja ekonomike, qe po krijoheshin po linin pas ato feudale te krijuara gjate sundimit otoman dhe po orientoheshin me te shpejte nga perendimi. Se bashku me marredheniet e reja ekonomike edhe korentet kulturore, nisen te pasuroheshin dhe t'i sillnin Gjirokastres nje fryme te re emancipimi te mendimit. Disa objekte qe u ndertuan gjate kesaj periudhe ne qytet, u perkasin kryesisht ketyre tregtareve dhe kesaj shtrese qe po krijohej. Madje shume pronare te ketyre banesave, ose vilave, jane persona qe kishin aktivitet tregtie me Italine. Nder keto ndertime, pergjate gati njezet viteve, spikasin banesa dhe vila, por edhe hotele ne zonen e pazarit karakteristik, si dhe komplekse tregtare. Por nuk munguan edhe ndertesat bankare, objektet shkollore apo objektet administrative, disa prej te cilave jane ne funksion edhe sot. Karakteristike per keto banesa te ndertuara gjate kesaj, jane elementet e arkitektures italiane te atyre viteve, te cilat u harmonizuan mjaft mire me konceptin ndertimor te banesave te gurta. "Ne pamjen e jashtme spikasin ballkonet, verandat, grilat veneciane ne dritare, kangjellat me hekur te punuar ne ballkone, veranda dhe oborre, dyert e hekurta etj", thuhet ne studimin qe eshte bere per Gjirokastren. Nga ana strukturore vihet re perdorimi i kolonave dhe trareve prej betoni, si dhe soletat. Ne ambientet e brendshme kemi perdorimin e pllakave, mermerit ne shkalle dhe pllakave dekorative. Te gjithe keto elemente, mungojne ne banesen karakteristike gjirokastrite te ndertuar me pare.



Teknologjia

"Ne ndertimet e kesaj periudhe, veme re gjithashtu perdorimin e teknologjive te reja te ndertimit, te cilat sjellin tipe te reja arkitekturore ne Gjirokaster", theksohet ne studimet per stilin italian te ndertimeve ne Qendren Historike te Gjirokastres gjate viteve '20-'40 te shekullit te kaluar.



Investimi dhe zhvillimi tregtar ne Gjirokaster

Nderkohe zhvillimet e vrullshme te kembimeve tregtare do te sillnin ne Gjirokaster edhe nevojen per investime ne qendra tregtare apo njesi tregtare. Nje nga me te spikaturit dhe qe sot eshte lene ne nje gjendje te mjerueshme, eshte kompleksi tregtar i " Zigait" ne Pazar, prone e Aristidh Zigai. Ky objekt i datuar ne 1937 per nga ndertimi i tij, nga ana arkitekturore dhe funksionale prezanton element krejtesisht te rinj per qytetin. Ketu ndeshim perdorimin e betonit ne kolona, trare dhe soleta si dhe hekuri dekorativ ne kangjellat dhe shkallet e shumta qe ka objekti.





Liceu i Gjirokastres

Edhe liceu i Gjirokastres, (sot gjimnazi "Asim Zeneli"), perfaqeson objektin kryesor arsimor ne Qendren Historike, i ndertuar sipas teknikave arkitekturore dhe strukturore me te avancuara te kohes. Objekti perfundon se ndertuari ne vitin 1941, ne formen qe e kemi edhe sot. Godina e re u ngrit mbi objektin e ish-Liceut Francez te vitit 1928, i shkaterruar nga lufta. Ne anen e pasme te liceut (gjimnazit) ndodhen disa objekte ne forme kapanonesh, ku nje prej tyre aktualisht perdoret si palester.





Bankat e stilit italian

Zhvillimit ekonomik te atyre viteve ne Gjirokaster, nuk kishin si t'i mungonin edhe bankat. Per here te pare Gjirokastra njeh aktivitetin bankar ne vitet '30, me ndertimin dhe venien ne funksion te dy bankave; "Banca Nazionale d'Albania" dhe "Banco di Napoli". "Te dyja keto objekte, qe ndodhen ne zonen historike kane elemente te panjohur me pare ne ndertimet e qytetit per vete funksionin qe kane pasur ketu kemi perdorim te betonit, hekurit dhe mure masive guri me llac", thuhet ne studimet per qytetin. Edhe objektet e ish-prefektures dhe bashkise te atyre viteve, ish-godina e Kishes Katolike etj., ishin konceptuar ne baze te stilit italian, por u gershetuan mjaft mire dhe ne harmoni me arkitekturen karakteristike te zones historike.