Kush eshte gati per euron?

Nga Riegert Bernd*

Bashkimi Evropian, po teston kandidatet per anetaresim ne zonen e euros. Kete vit euro u be mjet zyrtar pagese ne Malte dhe Qipro. Dhe tani familja e euros do te shtohet serish.

Me 11 vende startoi monedha e perbashket evropiane dhjete vjet me pare. Nje projekt ambicioz pasi euro duhej te ishte po aq e forte sa dikur marka gjermane. Bilanci sot eshte pozitiv. Ne vitin 2001 zones se euros iu shtua Greqia ndersa ne vitin 2007 Sllovenia.

Sllovakia do te jete vendi i 16-te qe do te fuse monedhen e perbashket evropiane. Komisari i BE-se per valuten Joaquin Almunia e miraton kete plan pasi qeveria sllovake deshmon nje administrim te shendoshe buxheti dhe borxh te ulet. Banka Qendrore Evropiane qe mbikeqyr nga Frankfurti stabilitetin e euros ka megjithate dyshime te forta. Sipas saj ekziston rreziku qe ne Sllovaki gjate viteve te ardhshme te kete rritje te forte te inflacionit. Normat e uleta te rritjes se cmimeve jane nje kriter i rendesishem per futjen e monedhes se perbashket. Pas Komisionit te BE-se duhet te merret edhe miratimi i ministrave te financave te BE-se gje qe konsiderohet megjithate vetem dicka formale. Eksperti per monedhen ne fraksionin konservator ne Parlamentin Evropian Uorner Langen paralajmeron ndaj zbutjes se kritereve. Ne rastin e Sllovakise ndoshta mund te mbyllet nje sy pasi ajo eshte nje vend relativisht i vogel, por kjo nuk eshte ne asnje menyre e mundur per vende te medha si Polonia: "Vendet anetare duhet te respektojne kushtet qe cilat i kane vendosur vetes."

Gjashte vjet me radhe qeveria sllovake e ka pergatitur vendin me reforma strikte per euron. Pjesa dikur e varfer e ish Cekosllovakise ka bere keshtu perparime ekonomike. Qipro dhe Malta e bene euron mjet zyrtar pagese ne fillim te ketij viti. Ne Slloveni euro eshte mjet pagese qe prej 1 janarit 2007. Por atje konsumatoret perjetuan rritje me te forte te cmimeve nga sa pritej pas futjes se monedhes se re.

Nga 9 vendet e reja anetare te BE-se, nje date konkrete per futjen ne zonen e euros i ka vendosur vetes Rumania. Ne vitin 2014 edhe ne Rumani euro do te behet mjet zyrtar pagese. Shume vende e shtyjne futjen e monedhes se perbashket pasi me te jane te lidhur me rregulla strikte per buxhetin dhe duhet te permbushin kriteret e rrepta. Te gjitha vendet e BE-se pervec Britanise se Madhe dhe Danimarkes kane nenshkruar marreveshjen per futjen e euros, edhe pse afati nuk eshte gjithmone i percaktuar. Pak dite me pare vendimi per futjen e monedhes se perbashket mbushi dhjete vjet. Komisari i BE-se per ceshtjet e parase, Joaquin Almunia beri nje bilanc pozitiv: "Ne saje te euros Bashkimi Evropian dhe vecanerisht zona e euros eshte sot nje zone ekonomike shume e integruar me nje volum te larte tregtar, me shume mundesi dhe tregje eficente". Euro ofron mbrojtje ndaj turbullirave nderkombetare te parase dhe ka cuar ne uljen e inflacionit. Ajo eshte monedha e dyte me e rendesishme ne bote pas dollarit amerikan. Gjate dhjete viteve te ardhshme duhen bere perpjekje per rritje me te forte ekonomike dhe ulje te borxhit shteteror. Komisioni i BE-se beri te ditur se aktualisht nuk ka asnje procedure te hapur ndaj ndonje anetari te zones se euros per deficit te larte buxhetor. Por Italia dhe Franca rrezikohen qe se shpejti te ulen serish ne banken e fajtoreve.

(*) Deutsche Welle, Bruksel