Euro, drejt nje monedhe kombetare

Blerina Hoxha

Qe kur euro u fut fizikisht ne tregje ne vitin 2002, konsumatoret shqiptare, biznesi dhe institucionet e kane vleresuar si nje valute te besuar dhe te forte per te mbajtur kursimet, per te kryer transaksionet dhe investimet gjithashtu. Dalengadale afeksioni per dollarin qe ishte po kaq popullor para 7 vitesh u zhvendos ndaj euros, por institucionet duket se, ende nuk kane harmonizuar raportimet. Keshtu te ardhurat doganore llogariten me kurs kembimi dollarin, ndersa bilanci i pagesave nga Banka e Shqiperise ku perfshihet, tregtia me jashte raportohet me euro. Prodhimi i Brendshem Bruto bashke me te ardhurat per fryme raportohet ne dollare, ndersa disa tregues buxhetore raportohen ne euro. Ekonomia private qe nga dalja e euros ne qarkullim per shmangur humbjet qe solli zhvleresimi i dollarit, nisen te shesin banesat ne euro, te ruanin kursimet po ne kete valute. Sherbimet e transportit detar dhe ajror ofrohen ne euro dhe pjesa e me e madhe e sherbimeve turistike nga vendasit ofrohen ne monedhen evropiane. Ky masivitet perdorimi e ka bere euron po aq popullore sa lekun dhe dollarin, por institucionet ende nuk kane nje pikepamje te qarte per perdorimin zyrtar te kesaj valute, pasi zevendesimi i monedhes vendase me euron paraqet nje domosdoshmeri per shkak te detyrimeve te integrimit te vendit ne BE. Aktualisht, sipas te dhenave te Bankes se Shqiperise, zevendesimi i lekut me euron eshte 36 per qind. Ne vende te tjera te rajonit zevendesimi i monedhave kombetare me euron eshte me i larte. Integrimi ekonomik e politik ne Bashkimin Evropian, si nje aspirate e shprehur mbarekombetare, dikton ceshtjen se kur do te ndodhe zevendesimi i lekut me euron dhe ne cfare afati kohor. Ristrukturime te rendesishme te ekonomise mbeten qe te realizohen ne vitet ne vazhdim. Ekspertet kane hedhur idene e euroizimit te njeanshem te ekonomise. Kjo do te thote qe euro te shpallet si monedha ligjore e vendit, akoma pa u bere pjese e Bashkimit Monetar Evropian. Kjo do te ishte nje menyre mjaft e shpejte dhe do te pershpejtonte edhe anetaresimin e vendit ne Bashkimin Evropian. Ndjekja e eksperiencave te vendeve te tjera te rajonit do te ishte rruga e duhur e levizjes ne te ardhmen. Nje praktike te tille e ka aplikuar Mali i Zi. Heqja dore nga monedha kombetare dhe futja ne perdorim e monedhes se nje vendi te huaj, e nje monedhe te forte dhe me rol te rendesishem ne transaksionet nderkombetare, nuk eshte nje shpikje e re. Me hyrjen ne bashkimin monetar nepermjet perdorimit te se njejtes monedhe, goditjet ekonomike me burim nga kurset e kembimit dhe normat e interesit, eliminohen. Nga ana tjeter, duke konsideruar qe vendet e tjera te Evropes Qendrore dhe Lindore qe aspirojne per anetaresim ne BE, por dhe ato Ballkanike gati teresisht i kane monedhat e tyre te lidhura me euron, vendi yne mbetet i vetem nder grupet e rajonit qe de jure ka nje sistem teresisht luhates te normave te kembimit te monedhes dhe te palidhur me asnje nga monedhat e forta (dollar apo euro).



Si startoi monedha e perbashket

Me 11 vende startoi monedha e perbashket evropiane, dhjete vjet me pare. Nje projekt ambicioz, pasi euro duhej te ishte po aq e forte sa dikur marka gjermane. Bilanci sot eshte pozitiv. Ne vitin 2001 zones se euros iu shtua Greqia, ndersa ne vitin 2007 Sllovenia. Sllovakia do te jete vendi i 16-te qe do te fuse monedhen e perbashket evropiane. Komisari i BE-se per valuten, Joaquin Almunia, e miraton kete plan, pasi qeveria sllovake deshmon nje administrim te shendoshe buxheti dhe borxh te ulet. Normat e uleta te rritjes se cmimeve jane nje kriter i rendesishem per futjen e monedhes se perbashket. Gjate dhjete viteve te ardhshme duhen bere perpjekje per rritje me te forte ekonomike dhe ulje te borxhit shteteror. Komisioni i BE-se beri te ditur se aktualisht nuk ka asnje procedure te hapur ndaj ndonje anetari te zones se euros per deficit te larte buxhetor. Por, Italia dhe Franca rrezikohen qe se shpejti te ulen serish ne banken e fajtoreve.



Vendimi per euron, 10 vjet me pare

Te gjitha vendet e BE-se, pervec Britanise se Madhe dhe Danimarkes, kane nenshkruar marreveshjen per futjen e euros, edhe pse afati nuk eshte gjithmone i percaktuar. Pak dite me pare vendimi per futjen e monedhes se perbashket mbushi dhjete vjet. Ne vitin 2014 edhe ne Rumani, euro do te behet mjet zyrtar pagese. Shume vende e shtyjne futjen e monedhes se perbashket, pasi me te jane te lidhur me rregulla strikte per buxhetin dhe duhet te permbushin kriteret e rrepta. Komisari i BE-se per ceshtjet e parase, Joaquin Almunia, beri nje bilanc pozitiv: "Fale euros, Bashkimi Evropian dhe vecanerisht zona e euros eshte sot nje zone ekonomike shume e integruar me nje volum te larte tregtar, me shume mundesi dhe tregje efeciente". Euro ofron mbrojtje ndaj turbullirave nderkombetare te parase dhe ka cuar ne uljen e inflacionit. Ajo eshte monedha e dyte me e rendesishme ne bote, pas dollarit amerikan.