Ndotja nga gazrat, shkurton 2 vjet jete

Gazrat, te cilet clirohen ne ajer, jane nje nga shkaktaret kryesore qe ndikojne ne uljen e jetegjatesise se shqiptareve. Ky eshte edhe perfundimi qe kane nxjerre specialistet e Instituti te Shendetit Publik pas matjeve te dyoksidit te azotit (NO2) dhe te benzenit, qe jane kryer per here te pare ne vendin tone. Sipas specialisteve te ISHP-se, keto grimca te cliruara nga automjetet, benzina apo nafta, jane disa here me te rrezikshme se ato te pluhurit, pasi futen me lehtesisht ne organizem dhe shkaktojne semundje te renda. "Grimcat e cliruara nga gazrat jane disa here me te rrezikshme se ato te pluhurit. Nese keto grimca futen ne organizem shkaktojne semundje te renda kancerogjene, sidomos ato te mushkerive", eshte shprehur specialisti i Institutit te Shendetit Publik, Agron Deliu. Sipas tij, nga matjet e bera kete vit per here te pare mbi grimcat e gazit ka rezultuar se disa zona jane me te ndotura se normat e lejuara nga Bashkimi Evropian. Kjo ndotje e larte ndikon direkt ne uljen e jetegjatesise se shqiptareve nga 1,5 deri ne 2 vjet jete.

Ndotja

Nga te dhenat e monitorimit te kryera nga Instituti i Shendetit Publik, lidhur me permbajtjen e grimcave te ngurta ne ajer, situata ne Tirane sa vjen dhe perkeqesohet. Normat e ndotjes per BE-ne jane 30 mikrograme per meter kub, nderkohe qe ne Shqiperi e kalon 70 mikrograme per meter kub. "Ne monitorimin e cilesise se ajrit 4-5 vitet e fundit, 80 deri ne 90 per qind e popullsise ne qytetet kryesore eshte e ekspozuar ndaj ajrit te ndotur", theksojne specialistet e ISHP-se. Sipas tyre, masat e marra deri me sot jane krejt te pamjaftueshme per permiresimin e cilesise se ajrit urban. Pervec qarkullimit brenda saj me rreth 1/3 e numrit te pergjithshem te makinave te vendit, shpejtesia e levizjes eshte mjaft e ulet si rezultat i bllokimeve te zgjatura te trafikut nga punimet e ndertimit e te rregullimit te rrugeve. "Clirimet e ndotesve te ajrit ne te tilla situata jane mjaft me te larte se gjate qarkullimit normal, me shpejtesi te levizjes", thuhet ne studim. Lidhur me grimcat e tjera te demshme si dyoksidi i azotit, parametrat jane jashte normave te lejuara, keshtu ndotja nga ky gaz arrin ne 30 per qind me shume se ajo cka eshte percaktuar nga BE.

Makinat

Makinat e vjetra dhe cilesia e karburanteve, qe ato perdorin jane edhe shkak i ndotjes se mjedisit. Forcimi i masave per kontrollin e naftes, kolaudimi i sakte i makinave dhe mosperdorimi i makinave te vjetra jane masat qe duhet te merren per permiresimin e cilesise se ajrit. Pak kohe me pare, ministri i Mjedisit, Lufter Xhuveli, ka theksuar se kerkohet evitimi i ketyre problemeve, te cilat vijne nga automjetet. "Shkaktare kryesore per ndotjen e ajrit jane makinat e vjetra, cilesia e naftes, si dhe kolaudimi jo i rregullt i tyre. Nese keto kerkesa do te plotesoheshin, atehere edhe cilesia e ajrit ne kryeqytet do te ishte brenda normave te lejuara", ka nenvizuar Xhuveli, pak kohe me pare. Pervec makinave te vjetra, cilesise se naftes numerohen edhe disa lloje te tjere ndotesish. Keshtu, sipas specialisteve te ISHP-se, jane ndertimet e pallateve, rikonstruksioni i rrugeve, si dhe djegia e mbeturinave ne hapesire te hapur. Por me te demshme per shendetin e njeriut mbeten grimcat e vogla pas djegies se karburanteve, te cilat arrijne te depertojne deri ne thellesi te organeve si mushkeria dhe te shkaktojne semundje te renda.

Masat

Specialistet e Institutit te Shendetit Publik kerkojne qe strukturat e posacme te marrin seriozisht masat per reduktimin e ndotjes dhe te mos anashkalojne pergjegjesite sa nga njera pale te tjetra. Te vetmet masa qe jane marre deri me tani nga Ministria e Mjedisit jane vendosja e gjobave per firmat ndertuese, te cilat nuk zbatojne normat dhe standardet e kerkuara. Sipas nje rregulloreje, firmat te cilet rikonstruktojne rruget duhet te vendosin rrjeta mbrojtese ndaj pluhurit, kurse betonierat e pallateve ne ndertim duhet te levizin te lara. Nese shkelen keto rregulla, atehere firma gjobitet me 50 mije leke. Ndersa per sa i perket cilesise se karburanteve, te cilat shkaktojne edhe gazrat me te demshem deri me sot nuk ka asnje strategji apo projekt per parandalimin e tyre, megjithese jane shkaktare te semundjeve te renda. Por, dhe mungesa e ambienteve te gjelberuara, sipas specialisteve, eshte nje tjeter faktor qe ndikon ne rritjen e grimcave te pluhurit dhe te gazrave ne ajer.