Helm ne token dhe ujin e Gerdecit

Artan Cena

Dy perberesit e mekanizmit te ndezjes se predhave volframi dhe vanadiumi, gjenden ne zonen e Gerdecit dhe ato jane helmues nese perfundojne ne uje apo ne gjelle. Kjo gje eshte bere e ditur nje dite me pare nga specialiste te kimise, te cilet jane marre me studimin e elementeve te rrezikshme. Sipas tyre, dy elementet e mesiperm jane pjese e se njejtes familje si plumbi, i cili nese tretet ne uje, apo ne sende te lengshme eshte helmues. Prania e dy metaleve te mesiperme ne predhat e kalibrit te larte, eshte bere e ditur per "Koha Jone", pak dite me pare nga specialiste te ushtrise, te cilet kane qene pjese e skuadrave te cmontimit si dhe eksperte ne fushen e municioneve. Nderkohe qe gjate dites se djeshme, specialiste te kimise, kane bere te ditur se, "dy elementet e mesiperm bejne pjese ne familjen e metaleve te renda dhe me rezistence te larte, gje e cila ka sjelle dhe shqetesimin, pasi sasia e derdhur ne token e Gerdecit, mendohet te jete e konsiderueshme".

RREZIKU

Duke evidentuar faktin se toka dhe uji i Gerdecit paraqesin rrezik serioz helmimi, per shkak te dy elementeve qe jane pjese perberese e predhave, si vanadiumi dhe volframi, specialistet japin dhe hollesi teknike. Sipas tyre, dy lendet e mesiperme nese treten ne uje behen shume helmues. Por mundesia qe ata te hyjne ne trupin e njeriut eshte vetem me ane te gojes, me gjelle ose uje. Pas kesaj, efektet e dy lendeve ndihen ne radhe te pare tek sistemi imunitar i njeriut qe e ka konsumuar kete lende helmuese. Brenda pak ditesh fillon dhe trupi dobesohet gjw qw bwn qw personi tw preket semundje me te shpejta. Por demi me i madh nga volframi dhe vanadiumi, shkaktohet ne kockat e personit tw helmuar. Sipas eksperteve, kockat fillojne e dobesohen deri sa sjellin dhe vdekjen e tij. Ky eshte shpjegimi i specialisteve ne lidhje me dy elementet e mesiperm te cilet ndodhen ne predhat e kalibrit te larte, mijera prej te cilave kane shperthyer ne Gerdec.

PSE NDODHEN

Nje specialist i larte i ushtrise shqiptare qe ka punuar ne disa qendra cminimi, ka treguar se, dy materialet e mesiperme pjese e mekanizmit ndezes te predhave. Pervec helmeve qe leshojne ne toke, dy lendet jane dhe te kushtueshme ne tregjet evropiane pasi dhe gjetja e tyre eshte e veshtire. "Dyshimet se ne predha ka pasur permbajtje radioaktive na detyrojne t'iu drejtohemi organeve kompetente qe bejne matjet per ndotje te tilla pas nje shperthimi", - pohojne specialistet.

Matjet per ndotje

Instituti i Studimeve Berthamore, thane se ne kete zone nuk jane bere matje te tilla per perberje radioaktive ne vendin ku ndodhi shperthimi ne Gerdec, por nese kjo do te kerkohet do te behet. Nga ana tjeter specialiste te institucioneve shendetesore ne vend, kane bere disa matje te ndryshme ne kete zone, si per ujin apo dhe elemente te tille, por nje matje per elemente perberes radioaktive, si mbetje pas shperthimit te predhave, nuk eshte bere deri me tani.

Volframi

Volframi eshte nje element kimik me simbolin W, dhe me numrin atomik 74. Eshte metal i rende dhe ne uje shkakton helmim. Ai ndryshe quhet dhe tungsteno. I perket elementeve me percues te tabeles periodike te elementeve kimik dhe eshte nje nga metale qe kane shkallen me te larte te shperndarjes. Eshte zbuluar nga kimiku suedez, Carl Vilhelm Schele ne vitin 1781. Ne gjendjen natyrore ka ngjyre argjendi, por ne formen e perpunuar ka ngjyre gri, eshte shume rezistent qe duron, por eshte i thyeshem. Minerali nuk gjendet asnjehere ne gjendje te tij te lire, por gjithmone eshte i kombinuar me metale te tjera, skelite dhe volframite, qe jane burime te rendesishme.

Vanadiumi

Vanadium eshte nje element kimik i cili mban simbolin V dhe me numrin atomik 23. Eshte metal i rende dhe helmues. Ky eshte i bute dhe i punueshem. Vanadiumi natyral gjendet ne disa minerale te bute (te punueshem), dhe perdoret per prodhimin e mineraleve te perbera ose perzierje. Ai eshte nje nga 26 elementet qe gjendet ne shumicen e organizmave te gjalla. Vanadis e cila ne skandinavisht do te thote perendesha e bukurise. Eshte zbuluar nga Andrés Manuel del Río, nje mineralogjist meksikan i lindur ne Spanje, ne Meksiko ne 1801. Ai e quajti kete "grafiti kaf" i cili me vone mori emrin vanadine, emer te cilin e mban edhe tani.