Alfred Moisiu, President i Republikes

Alfred Moisiu, President i Republikes, Jeta, Tirane 28 nentor 2002

Fevziu: Zoti president, ju jeni nje familje me origjine nga Kavaja, por keni lindur ne Shkoder, ku babai juaj ishte oficer me detyre. Sa e veshtire ka qene femijeria juaj?

Moisiu: Ushtaraket e mbreterise se Zogut benin shume levizje dhe cdo vit kishte transferime. Ne jemi tre femije, une kam lindur ne Shkoder, motra ne Pogradec dhe vellai I vogel ne Berat.. sigurisht familjet e ushtarakeve e kishin kete veshtiresi ne perballimin e kushteve. Por nga ana ekonomike ishim teper te siguruar. Ime me nuk ka punuar kurre

Fevziu: Gje qe nuk ndodh me aktualisht?

Moisiu: Jo vetem qe nuk ndodh, por nuk e permiresojne dot saduhet me gjithe kembenguljen qe behet. Por shpresojme qe ne te ardhmen kjo te rregullohet, jo se kam qene vete ushtarak dhe i di veshtiresite e tyre, por eshte me te vertete jete e veshtire, qe kerkon veteperkushtim, vetemohim, nje sherbim qe kerkon mosnjohjen e disa te drejtave njerezore qe i takojne cdo njeri. Ne kuptimin vullnetar, t’i bindesh urdherit pa asnje fjale, te punosh nga mengjesi deri ne darke, dhe te besh te gjitha punet qe te dalin perpara. Jo kushdo e ben kete, pasi kjo kerkon nje kalitje te vullnetit, te moralit dhe te nje ndjenje patriotike. Po te shikosh oficerat tane jane me te vertete njerezit me aptriote, me te perkushtuar dhe te ndershem.

Fevziu: Ne cfare moshe i jeni bindur Ju z. President urdherit pa bere fjale?

Moisiu: Une i perkas nje brezi, qe ka patur nje ngarkese te vazhdueshme gjate jetes se tij. Dhe kjo per mua ka filluar qe ne moshen 12 vjec.

Fevziu: Keni nderruar disa regjime...

Moisiu: Po. Ishte koha atehere. Shqiperia u pushtua nga italia fashiste. Une studioja ne Tirane pasi nuk kishte kudo shkolla, por vetem ne disa vende, ne Tirane, Elbasan, Korce, Gjirokaster, Shkoder. Familja ime banonte ne ate kohe ne Lushnje dhe im ate ishte detyruar te me sillte ne Tirane per te studiuar. Sigurisht ne konvikt ne kishim nje jete paramilitare, sepse eshte vete e tille struktura e konviktit. Ajo cka eshte interesante eshte se vete njerezit qe ishin aty, ishin te ndikuar nga fryma antifashiste. Dhe ne me te vegjlit, sic ishte klasa ime, ishim te perfshire ne veprimtari antifashiste. Koha kur situatat jane te veshtira dhe ndikojne ne formimin e hershem te karakterit, e kalisin njeriun, e bejne ate me te rrezistueshem ndaj peripecive te jetes. Psh, ne mblidheshim ne menyre sekrete, u vinim krevate dyerve dhe lexonim komunikatat, mesonim me ze te ulet kenget e asaj kohe. Kur vinte puna, shperndanim edhe komunikatat, jemi perveshur disa here me milicine fashiste te kohes ne Tirane. Ishte nje kohe qe te kaliste, por edhe e veshtire per t’u perballuar. Megjithese jo vetem une, por te gjithe moshataret e mi e perballuan me se miri ate kohe. Madje kishim frymezim. Kur shikonim flamurin me dy sepatat e fashizmit ne dy anet, nuk donim te dinim se kishte vdekje ne bote. Eshte nje ndjenje qe njeriut i lind vetvetiu dhe jo se frymezohet nga nje edukim i posacem propagandistik dhe ideologjik. Edhe sot nuk e shpjegoj se si njeriu ne ate moshe te kete nje ndjenje te tille patriotike, te jete i ndjeshem ndaj simboleve kombetare.

Fevziu: Z. President, babai Juaj, major ne ate kohe dhe gjeneral me vone, eshte nje nga figurat e njohura te historise, sidomos gjate luftes, komandant i saj. Qe nga momenti qe babai Juaj, Spiro Moisiu, doli ne ilegalitet, familja juaj ka ndjekur nje itinerar shpesh here gjysem legal dhe gjysem ilegal. A mund te thoni se kush ka qene ky itinerar dhe me cfare jeni marre Ju gjate kesaj kohe, kur keni qene 12-13 vjec?

Moisiu: Familja ime ka qene ne Lushnje, pasi im ate u nxorr ne lirim qe ne moshen 41 vjecare nga italianet, per doreheqjen nga fronti italo – grek dhe ata nuk kishin besim tek nje oficer qe kishte tradhetuar. Dhe ne fakt ai kishte tradhetuar idealet e fashizmit. U vendos ne Lushjne, sepse aty ishte nje vella i tij qe merrej me tregeti. Ate kursim qe kishte si oficer, mori me qera nje dyqan, bleu disa mallra, dhe u mor me tregti. Une si djali me i madh, studioja ne Tirane dhe isha involvuar ne levizjen antifashiste. Ndersa im ate u zgjodh si kryetar i Keshillit Antifashist Nacionalclirimtar per Lushnjen. Por italianet e zbuluan dhe deshen ta arrestonin. Ka qene nje koincidence interesante, se kur erdhen per ta arrstuar ai ishte ne dyqan, qe kishte dy dyer. Meqenese nuk u besonin karabiniereve te Lushnjes, pasi babi kishte miqesi me ta, derguan njerez nga Tirana, per te qene me te sigurte dhe i thone: “Duam Major Spiro Moisiun’’. “Eshte vellai im u pergjigj, tani sapo doli nga dera matane’’. “Ku eshte’’, - e pyesin. “Po shkoj ta therras’’, u thote. Del nga dera, ate dite ishte dite pazari, perzihet me turmen dhe shkon ne malin e Karbunares. Pastaj erdhen ata te njesitit gueril dhe e futen neper fshatra. Pas disa ditesh, njesiti gueril mori edhe familjen time dhe fillimisht e strehoi ne Ngurez, nje fshat ne zonen e Myzeqese. Aty ndjenji nje kohe te gjate. Ndersa une isha ne Tirane dhe nuk dija asgje sec po ndodhte me familjen time. E kam marre vesht rastesisht, kur nena me motren dhe vellane erdhen ne Tirane. Une po kaloja rruges, aty ku ka qene godina e Kuestures ne kohen e pushtimit fashist. Nga mbrapa me therret nje ze: Alfred. Mendova me kapen, me gjeten. Megjithate ne keto raste mendja te punon jashtezakonisht shpejt, si nje makine elektronike. Nese ky eshte nga policia, nuk ka pse re me therrase ne emer para Kuestures, por do te me merrte prej veshi dhe me fut aty. “Me ndiq nga pas’’, me tha. U kthye dhe shkoi deri tek dyqani “Flora’’. Rruges me tha: “Do te shikosh dicka,por vetem shikoje dhe mos leviz“. Kur hyra brenda pash time me te veshur me carcaf bashke me vellane dhe motren. Kisha kohe pa i pare dhe nuk dija c’kishte ndodhur. U permbajta, ndersa nena permbajti vellane dhe motren, se ata deshen te hidheshin e te me takonin. “Tani largohu’’, me tha ai. Ika dhe pasdite me cuan ne bazen ku ishin. Kjo ka qene afersisht mars i viti ’43. U vendosem ne nje baze te familjes Kruja ne Tirane. Por per arsye se nje nga vellezerit e kryetarit te familjes ishte nje bashkenxenesi im, me njohu menjehere. Keshtu, qe per arsye konspirative na cuan ne nje baze tjeter, ne familjen e Marashevive, po ne Tirane. Na dhane dy leternjoftime false, ku une quhesha Tomorr Kuka. Per kete nje pjese e shokeve me vone me therrisnin Tomorr. Aty ndenjem derisa kapitulloi Italia Fashiste. Pastaj shkuam ne Arkat, ku ishte Shtabi i Pergjithshem, ku ndjenjem nje muaj. Me shenjen e pare te fillimit te Operacionit te Dimrit, im at na nisi me nje mikun tone ne Kavaje. Atje u gjendem te rrethuar nfa forcat pushtuese dhe shpetuam vetem se shtepite e Kavajes kane dy dyer, kane nga nje dericke qe komunikojne dere me dere. Dolem pertej, vajtem ne Shijak, dhe keshtu ka vazhduar deri ne Maj te ’44-tes. Atehere na vjen nje leter, kun a therrasin te shkojme ne Peze dhe nga Peza ne Helmes, Taravec, ku ishte vendosur ne ate kohe qeveria Provizore Demokratike pas Kongresit te Permetit.

Fevziu: Gjate kohes kur keni qene prane Shtabit te Pergjithshem ne vitet 43-44, cilet kane qene personazhet e rendesishem gjate kohes se luftes dhe te sistemit komunist me pas, qe keni njohur personalisht?

Moisiu: Per here te pare Enver Hoxhen e kam pare ne ’43. Dhe njihej me emrin Tarasi.

Fevziu: Keni patur mardhenie normale me te gjate kohes qe keni qene atje?

Mosiu: Po, une kam qene I vogel. Im ate ishte Komandant I Shtabit te Pergjithshem, ndersa ky ishte Komisar I Shtabit te Pergjithshem. Atje ka qene ne ate kohe edhe Miladini. Ai thirrej Aliu. Ne e therrisnim Aliu, Aliu por e shikonin se ishte nje burre I gjate me floke te zeza, qe nuk e fliste mire shqipen. Atje kam njohur edhe nje rus, Nikollai quhej. Kishte shpetuar nga kampet e perqendrimit, dhe rrinte aty. Aty kam takuar edhe nje general Italian, Aci, qe qendroi aty pas kapitullimit te Italise, I cili merrej me komandimin e forcave italiane qe e kaluan ne krahun e forcave italiane. Dihet qe ushtria italiane ka qene mijera ushtare dhe populli shqiptar, fshatare ne menyre te vecante, I shpetuan, ndane me ta buken e gojes. Sigurisht ata punonin, por po t’I kapte gjermani, I pushkatonin, u digjte shtepine. Ndersa nje pjese qe donin te luftonin, u organizuan. Fillimisht formuan batalionin “Antonio Gramshi”, me pas brigade, dhe nga fundi kaloi ne divizionin “Antonio Gramshi”.

Fevziu: Cilat kane qene mardheniet e gjeneral Spiro Moisiut me Enver Hoxhen?

Moisiu: Mardhenie shume te komplikuara, per te cilat im ate nuk para fliste. Me mua nisej me shume nga fakti qe isha I rid he ai ishte njeri me pervoje shume te madhe. Kur doli ne lufte ishte 42 vjec, kishte kaluar disa luftra, me nje formim te plote ushtarak. Por braktisi pasurine, gruan me tre femije, dhe doli ne lufte, vuri jeten ne rrezik thjeshte nga ndjenja patriotike. Ai, nga fundi I luftes kishte rezervat e tij. Sidomos qe nga vrasja e Mustafa Gjinishit, te cilin e kishte shume shok. Gjinishi ishte gjithashtu nga Shqiperia e Mesme dhe njihej me te nepermjet Myslym Pezes. Qe atehere ishte teper I kujdesshem. Me vone me ka treguar disa historira. Kur jam kthyer nga shkolla ne Bashkimin Sovjetik ne mars te ’48, mezi kam gjetur shtepine. Erdhem naten dhe na vendosen ne hotel “Kontinental”, qe me vone mori emrin “Vollga”. Te nesermen shkoj ne Komanden e Garnizonit per te pare ku eshte vendosur familja ime. I shoh shume te ftohte ata te granizonit. Une nuk dija gje akoma. Shkoj ne shtepi dhe e gjej tim ate aty. Ishte ’48 dhe im ate ishte 48 vjec. “Cpo ben ketu”, e pyes. “Kam dale ne pension’’, me tha. Duke shetitur neper oborr me tregon disa historira, mes te tjerave nje kontradikte qe ka patur me Enverin qe ne fillim, pas clirimit. Qe i perkiste problemit te keshilltareve ushtarake.

Fevziu: Ka patur komente qe kjo histori ka ardhur nga refuzimi qe Spiro Moisiu, shef i Shtabit te Pergjithshem ne ate kohe, i ka bere ardhjes se divizioneve jugosllave ne Shqiperi?

Moisiu: Ne ate kohe ai kishte dale ne pesnion. Ka patur shume probleme, por me kryesorja ka qene ai i keshilltareve. Sepse menjehere ne ’46 ishte problemi per te ngritur shtetin shqiptar. Enveri i thote: “Ti themi marshall Titos te na dergoje disa specialista ushtarake”. Im ate I thote: “Enver, po officer jemi ne, oficere edhe ata, kacake ne, kacake edhe ata. Cdo te na mesojne me shume. Nese do t’I thonim Stalinit po, sepse ka bere nje lufte frontale, dhe kane ushtri te tille qe mund te na ndihmojne”. “Por, - I thote Enveri, - ata jane shume te ngarkuar”. Ata me mijera oficere, s’paska ai per te na cuar 500 apo 1000 vete per ushtrine. Pra, qe ketu ka filluar edhe ju vu damka antijugosllav Spiro Moisiut. Pastaj jam sqaruar me shume ne gjyqin qe ju be Koci Xoxes. Aty doli dosja e tim eti dhe te tjereve, qe ndiqej nga Sigurimi I Shtetit. Keto jane vertetuar nga njerez te asaj kohe, qe kishin edhe funksione partied he I kane lene me shkrim ne kujtimet e tyre, si ndiqej Spiro Moisiu, kur ishte ende shef I Shtabit te Pergjithshem.

Fevziu: Dhe nje nga figurat e rendesishme te dala nga lufta …

Moisiu: Tregonte Ymer Dishnica, se gjate Operacionit te Dimrit, ngelem kater, Enver Hoxha, Spiro Moisiu, Spiro Koleka dhe Ymer Dishnica. Dhe paten nderruar emrat per te mos u njohur. Po kalonin ne zonen e Gramshit, ne malin e Lenjes, njeri I thote tjetrit: Ky qe po kalon para me duket si major Spiro Kavaja”, se keshtu I njihnin dhe pyet doctor Dishnicen. “mos eshte Spiro Kavaja?”. “Nderkohe, - tregon Ymeri, - e pash veten ngushte dhe I thashe: “Po, ai eshte, por kemi nderruar emrat per arsye konspirative”. Me pas I thote te tjereve, “Spiros do t’ia heqim pseudonimin se e njohin. Ky qe e njohu, I thote miqve, keni kujdes se jemi duke shoqeruar Spiro Kavajen.

Jeta ushtarake eshte e tille qe komandon me qindra vet, I kalon neper duar dhe te njohin. Natyrisht qe Komandanti nuk I mban mend te gjithe, se ai njeh o ushtarin me te mire, o ushtarin me problematic.

Fevziu: Z. President, Ju vete pse vendoset te merrnit shkollim ushtarak? Ishte babai, apo zgjedhje personale?

Moisiu: Fillimisht, kur isha I vogel, aspiroja te behesha mjek e nuk e di perse. Me vone ndryshova dhe me pelqente inxhinieria. Por ne shtepi, kuptohet ushtarak gjithe jeten, mbante pistoleta, uniforma te bukura, dhe sigurisht nje te ri e terheqin. Po te shikosh ne shkollat ushtarake mbahen gjithnje uniforma te tilla, sepse jane terheqese. Atehere filloi te me terhiqte jeta ushtarake. Madje fillova te shkoja shpesh me ushtaraket. Shpeshhere vendosesha ne radhe per te ngrene me gavete, se me pelqente me shume ushqimi I kazanit, sesa ushqimi I shtepise. Megjithese une nuk haja kushedi se cfare, ata duke e ditur se isha djali I komandantit, shkonin e me merrnin edhe nje racion tjeter. Ky eshte nje nga episodet, per te thene se jeta e ushtrise me ka terhequr qe ne vogeli. Im ate ishte kunder qe t’I hyja karrieres ushtarake, ishte kembengulja ime. Kur u nisa per ne shkolle ne dhjetor te ’45, isha vetem 16 vjec.

Fevziu: Keni studiuar ne Bashkimin Sovjetik?

Moisiu: Po. Ne shkollen e mesme ushtarake deri ne ’48 dhe ne ’52 me cuan rishtas ne Akademine e Inxhinjerise Ushtarake, qe e mbarova ne ‚’58.

Fevziu: Nga viti ’58 kur u kthyet, ku sipas biografise suaj jeni kthyer ne Tirane...

Moisiu: Jo, ne ’48 jam kthyer ne Shkollen e Bashkuar „Skenderbej“, komandant toge. Atehere im ate ishte ne pension dhe survejim, keshtu qe me mbanin ne Shkollen e Bashkuar per te me pasur nen kontroll. Dhe me vone e mora vesh se zevendesi im ishte ngarkuar te me survejonte mua. Ndersa ne ’58 u caktova ne Drejtorine e Xhenjos ne Ministrine e Mbrojtjes. Fillimisht si instruktor ne degen operative dhe, megjithese kisha qejf te futesha ne projektim, sepse kisha bere nje shkolle me profil inxhinjerik, madje edhe diplomen e kisha, pervec anes ushtarake, edhe per ndertimin e urave. E kisha pasion kete dhe kam bere disa ura, jashte orarit me kembenguljen time, se detyra ime nuk me perkonte te merresha me ate problem. Me kalimin e kohes deri ne ’66 kam qendruar ne Ministrine e Mbrojtjes, me pas u transferova ne Kavaje, ku qendrova 5 vjet Komandant i Brigades se urave te renda deri ne vitin ’71. Vit kur u ktheva ne Ministrine e Mbrojtjes si drejtor i Xhenjos. Ne ate kohe isha rreth 42 vjec, e konsiderohesha teper i ri. Sot 42 vjec, edhe Kryeministrat nuk i kemi kaq ndonjehere.

Fevziu: Keni nje karriere pothuajse 23 vjecare, qe kur jeni kthyer nga shkolla e deri 1981, kur iu larguan nga ministria...

Moisiu: Ne ’81 u emerova si zv/ Minister i Mbrojtjes dhe ne ’82, pas vrasjes se Mehmet Shehut, Kadri Azbiu, ishte ende Minister I Mbrojtjes, ne tetor ne oren 9, ai u shkarkua, dhe ne oren 12 u shkarkuam ne te 5 zv/ministrat qe ishim ne ate kohe. Brenda tre diteve, isha ne shtepi ne survejim te plote. Na thirren ne Komitetin e Partise, dhe na dhane detyrat. Dy u nxorren ne lirim, tre u caktuan me detyra te reja. Une u caktova ne Burrel, fillimisht shef korpusi, e pas disa muajve shef xhenjo brigade dhe komandant kompanie ne te njejten kohe. Por interesante eshte se si na cuan. Pas tre oresh na thane, do te niseni ne vendet ku jeni caktuar. Erdhen makinat na cuan ne shtabin e korpusit ne Burrel. Po ngjisja shkallet per ne dhomen qe me kishin caktuar, shikoj se shoferi po shkonte ne dhomen e oficerit te ministrise: “E prura placken”. Ky ishte njoftimi per te thene se mberriten ne rregull.

Fevziu: Z. President, sa I veshtire ishte per ju fakti, se nga zv/minister I Mbrojtjes, perfundoni menjehere komandant kompanie ose “placke”?

Moisiu: Kur bisedoj ndonjehere me te huajt, u them se nga zv/minister vajta komandant kompanie, te gjithe cuditen si ka mundesi. Sepse nje general mund t’a cmobilizosh, mund edhe ta burgoseshm, por jot a cosh komandant kompanie, qe eshte detyra fillestare ne ushtri. Kjo ishte nje goditje nga pas shume e rende. Sepse ushtaraku eshte pergatitur gjate gjithe karrieres se tij, qe kur ben mire lavderohet, kur ben gabim denohet. Per kete eshte I pergatitur cdo ushtarak. Tjeter gje, qe denimi eshte I vogel apo I madh, I merituar apo I pamerituar. Por nuk di pse te kane denuar; kjo eshte me tere mend e tmerrshme. Po te them se motivacionin real te denimit tim e kam mesuar vetem ne ’89, qe isha ne pension. Ne ’89 kur nderroheshin dokumentat e partise, ishte nje instruktore e partise ne rajonin nr. 1, me thote: “Lexoje karten personale“. Kur e kam lexuar, shoh mbrapa: “Denohet per shkelje te renda te vijes se partise per fortifikimin e vendit“. Kete motivacion nuk e kisha degjuar asnje here. Pra ishte nje koditje e madhe morale, politike.

Fevziu: Ishit i izoluar ne Burrel?

Moisiu: Ne fillim nuk ulej njeri ne tavolinen ku ulesha une. Dhe kur ndonje ulej, e shikoja une me dyshim.

Fevziu: Disa muaj me pare duhet te kishit qene I rrethuar nga njerez…

Moisiu: Po, po. Me rrinin gati-tu, kur me shikonin, se eshte norme ushtarake. Por ajo qe ishte me e keqja, ishte edhe familja. Njeriu mban pergjegjesi edhe per femijet. Pra ishte goditje e rende edhe per familjen time, sepse nje familje e Moisinjve te denigrohej deri ketu, ishte nje gje qe kishte lidhje me krenarine, me origjinen e familjes. Dhe njeriu ne kete rast e perballon me shume veshtiresi. Duhet shume vullnet. Fatkeqesisht, me duhet te them se njeriu, jo per dobesi, por njeriu ka krenarine e brendshme, leshon pyetjen: Perse duhet te jetosh? Me nje njolle mbi kurriz te pamerituar? Dhe une e kam marre pistoleten dy-tre here...

Fevziu: Per te vrare veten?

Moisiu: Po, po. Vetem pse mendoja se do ta paguanin femijet me shume. Se njeriu qe vret veten, iken dhe nuk merr vesh gje. Dhe vetevrasja ishte nje gje shume e lehte. Keshtu, qe ka nje periudhe shume e veshtire, teper te veshtire.

Megjithate njeriu cfare nuk perballon.

Fevziu: Nga kjo renie e madhe ne vitin ’85 kur keni dale ne pesnion ne Burrel, a e keni menduar se disa vite me vone do te rifillonit nje karriere shume here me te ndritur se ajo qe kishit patur?

Moisiu: Sigurisht qe nuk me shkonte ne mend kurre. Jo vetem kaq, por kur dola ne pension isha 55 vjec, ne kulmin e nergjive te mija fizike dhe te pjekurise mendore. Kisha nje bagazh shume te madh. Lexoja vazhdimisht libra ne rusisht, se anglishten nuk e dija atehere dhe aq mire. Por nje pjese te kohes isha i detyruar t’a kaloja me pensionistet e lagjes ne Burrel, sepse perndryshe mund te krijoja dyshime.

Fevziu: Ju keni qene nje nga ekzekutuesit e procesit te bunkerizimit te vendit. Kush ishte ideatori i bunkerizimit dhe a menduat ndonjehere qe kjo kishte nje kosto shume te larte dhe ndoshta e panevojshme per vendin?

Moisiu: Kjo ka qene ne kulmin e luftes se ftohte. Kur te gjitha vendet, ne menyre te vecante superfuqite, Amerika dhe Bashkimi Sovjetik, harxhonin para shume te medha, gjithesej 720 miliard ne vit, pra, rreth 2 miliard ne dite, dhe sigurisht Shqiperia do te bente ate qe mendonte. Kishte nje strategji qe atehere kur bisedonin ne rrethe te ngushta, na dukej nje cike e papertypshme. Sepse duhet te jemi te forte qe te ndeshemi me Paktin e Varshaves e NATO-n dhe njekohesisht te dilnim fitimtar. Qe me te vertete ishte nje gje, qe logjikisht nuk funksiononte. Megjithate kjo ishte nje politike, ne radhe te pare.

Fevziu: Kush ishte ideatori?

Moisiu: Mehmet Shehu qe ishte edhe Kryeminister dhe Minister i Mbrojtjes ne ate kohe. Fortifikimi ka kaluar ne disa faza. Fortifikimi ka filluar menjehere ne ’47-48. Pastaj strategjia u zhvillua, duke patur per baze zhvillimin e situatave nderkombetare. Ne ’47-48, pasi u prishem me Jugosllavet, filloi fortifikimi, por shume I dobet. Me vone kur dolem nga Traktati I Varshaves, filloi perseri dhe arriti kulmin ne vitin ’74-75, pas shpartallimit te te ashtuquajturit “grup armiqesor I Beqir Ballukut”. Ne ’76 filloi fortifikimi ne mase. C’eshte e drejta mendonin se kjo ishte nje gje e dobishme per t’u mbrojtur, por jo ne ate shkalle sa u be. Kam patur nje shef, general Mero Backen, me te cilin u thirrem nga Ministri I Mbrojtjes qe na thote se me urdher te Komandantit te Pergjithshem duhet te projektonim per cdo rajon mbrojtjeje batalioni, 500 qendra zjarri, keshtu quhen ne gjuhen ushtarake bunkeret. Ne u terhoqem. Ai ishte urdher dhe filluam te punojme. Mendonim, po mire ne fushe, po aty ku nuk kalon dhe dhija c’duhen. Shefi me thote: “Alfred, eshte urdher, eshte vendim politik. Nuk na takon neve ta mendojme.” Beme tre ndarje. Nga 500 qe ishte urdheri, beme nje me 250 bunkere, nje me 100 dhe ne vendet e veshtira. Bej projektin dhe me thote (Backa): “Po kush na e jep te drejten ta gjykojme kete urdher”. “I pergjigjem: “Eshte e veshtire nuk behet ndryshe”.

Fevziu: Tentuat te kundershtonit?

Moisiu: Projektin e pergatitem, sic thashe. Dhe dy dite e dy nete nuk kemi fjetur gjume. Me ne fund na thone: „Dakord“. Dhe ne u cliruam. Sigurisht ka patur mendime per te ulur teprite. Por duhet te dime qe ka patur nje strukture te tille, qe ministri komunikonte drejteperdrejte me komandantet e korpusit dhe ata u leshuan ne nje gare te cuditshme. Ne i frenonim aq sa mund t’i frenonim. Ajo ishte nje tepri, vetem se nuk jane 1 milion qendra zjarri.

Fevziu: Sa kane qene?

Moisiu: Ate e ke te regjistruar ne Shtabin e Pergjithshem te Ushtrise. Une nuk jam i autorizuar te them se sa kane qene.

Fevziu: Nuk besoj se perben secret ushtarak…

Moisiu: Jo, por nuk eshte edukata ime. Duhet ta thote ai qe duhet ta deklaroje.

Fevziu: Shtypi ka shkruar se ne momentin e proves se ketyre bunkereve, me urdher te Mehmet Shehut, Ju I keni provuar personalisht. Keni qene brenda ne kohen qe bombardoheshin. Eshte e vertete?

Moisiu: Fantasia e gazetareve I kalon ndonjehere permasat. Si mund te rrije nje njeri ne nje qender zjarri, aq me teper nje general. Nuk mund te qendroje as edhe nje ushtar. Kemi bere dy prova te rendesishme. E para, ne gryken e Kelcyres ne ’75. atje ka qene edhe Spiro Koleka, si I derguar I Byrose Politike dhe Minister I Transporteve. Prova me e madhe ne Peladhja te Sarandes ne ’76. aty u hodhen nje mije predha ne nje rajon shume te kufizuar. Aty kishim vene lepuj, dhi, dele dhe dy qen kufiri. Qente u vune, pasi nga shqisat ata jane me afer njeriut. Pas bombardimit, instruktoret I moren qendte, te cilet e moren veten pas 30 secondash. Pra, u arrit ne konkluzionin, aty ishte nje komision I tere shkencor, I perbere edhe nga mjeke, aty ka qene edhe Z. Sabit Brokaj si mjek I shquar qe ishte, qe njeriu atje mund te rezistoje. Parimi I ndertimit te fortifikimit u arrit pas nje pune te madhe studimore. U studjua vija vija Zigfrid, Metaksa, Stalin, etj. dhe parimi I parafabrikateve u mor nga parimi amerikan, qe u perdor ne Vietnam. Kryesore ishte masiviteti dhe shperndarja. Sepse te beje qendra zjarri qe ti rrezistonin goditjeve te medha, ato duhet te ishin jashte zakonisht te kushtueshme, sic ka patur ne kufirin mes Finlandes me Rusine. U arrit ne konkluzionin, qe te beheshin keto bunkere qe jane bere. Qe sipas konkluzioneve te komisionit shkencor dolen te rezistueshme per mjetet qe njiheshin ne ate kohe.

Fevziu: ka patur ndonje moment ne karrieren tuaj si ushtarak I larte, kur Ju keni patur nje hije dyshimi per komunizmin, si nje regjim qe po ecte gabim?

Moisiu: Qe ne ’74 kur kam dorezuar teseren e partise.

Kam thene, - kjo eshte e shenuar edhe ne protokoll, - kur une krijova dyshime serioze. Sepse u shpallen armiq njerez qe nuk ishin armiq, te cilet mund te ishin te paafte, por jo armiq dhe agjente nuk ishin. Qe atehere m’u lekund besimi ne regjim.

Fevziu: E keni nisur karrieren si ushtarak i atij qe quhej Traktati i Varshaves, por para nje muaji vizituat nje aeroplanmbajtese amerikane, qe quhet edhe krenaria e Flotes Amerikane apo te NATO-s. Ky transformim, a ka qene i lehte tek ju?

Moisiu: Ushtaraku eshte patriot. Zgjedhja e aleancave varet nga interesat e atdheut, se cilat jane ne momentin e caktuar me te afterta per mbrojtjen dhe zhvillimin e tij. Personalisht nuk kam marre pjese vete ne asnje stervitje ne kuader te Traktatit te Varshaves. Qe ne vitin 62, Shqiperia doli “de facto“ nga Traktati i Varshaves dhe ne 68, kur u be agresioni ne Ceki, doli dhe “de jure”. Pra, jemi nje vend i vecante, qe jemi shkeputur te paret nga ky Traktat. Me pas jane shkeputur Rumania, dhe ajo vetem ushtarakisht e jo politikisht.

Fevziu: Si ndodhi ne 91, kur po krijohej qeveria teknike e z. Ahmeti, ju u propozuat per minister Mbrojtjeje?

Moisiu: Se kush ka qene inisiatori nuk e di, por mendoj se Ramiz Alia duhet te kete dhene pelqimin, pasi ishte Presidenti i vendit. Me ka marre ne telefon ish Shefi i Shtabit te Pergjithshem, gjeneral Kostaq Karoli dhe me pyeti si po ia kaloja. “Vazhdon te jesh ne parti?“ – me pyeti. Iu pergjigja se e kisha lene teseren. Pastaj me tha se me kishte therritur Vilson Ahmeti ne Kryeministri, i cili me propozoi vendin e ministrit te Mbrojtjes. Ne fakt ishte nje vokacion dhe une i thash se kam disa huqe jo te mira. Ne fushen time nuk le njeri te futet lehte, keshtu qe merreni parasysh kete. Fillova si minister i Mbrojtjes. Por ishte shume e veshtire. Ushtria ishte e shperndare, kishte 22 divizione, mbi 2 mije pika hapjeje dhe nje ushtri teper te organizuar, me kuptimin me nje gadishmeri shume te larte. Kur u thoja te huajve, qe Shqiperia mund te mobilizonte per 24 ore 500 mije ushtare, habiteshin. Ishin ndjekur metodat e organizimit te Izraelit dhe te Zvicres.

Fevziu: Ju keni dhene pelqimin e largimit te eshtrave te babait Tuaj, Spiro Moisiut, nga varret e Deshmoreve te Kombit…

Moisiu: Nuk ka qene fare keshtu. Une e kam marre vesh ate problem ne oren 9.30 te darkes, kur atje kishte filluar puna. Dhe une kam qene shume i indinjiuar dhe kam protestuar prane autoriteteve me te larta te asaj kohe, jo thjeshte se ishte babai im, por menyra mua m’u duk jo njerezore dhe kete e kam thene dhe eshte nje nga gabimet per mendimin tim qe ka bere Partia Demokratike atehere me shume nen ndikimin e disa njerezve, qe nuk u gjykuan njerezisht. Mua te behej fajel per Enver Hoxhen, por edhe per ate duhej gjetur nje menyre tjeter, sepse ishte nje koencidence e keqe qe ishte prane monumentit “Nena Shqiperi“, por duhej gjetur nje zgjidhje shume me tjeter.

Fevziu: Ku jane aktualisht eshtrat e gjeneral Spiro Moisiut?

Moisiu: Une nuk i lashe aty ku i vendosen. I leviza dhe I cova te eshtrat e nenes sime. I kam te dy ne nje varr.

Fevziu: Mendoni se do te ishte me normale qe te ndodhej ne Varrezat e Deshmoreve?

Moisiu: Deshmoret jane deshmore. Cdo vend ka varreza te vecanta shtetaret e larte. Mund te ishte aty, nuk ka asnje gabim. Mund te hiqeshin qe aty dhe te viheshin ne nje vend tjeter. Historine e bejne njerezit, dhe njerezit duhen respektuar, sepse po nuk respektove njerezit humbe traditen dhe nje komb dhe nje ushtri pa tradite eshte si nje shtylle prej rere.

Fevziu: Si keni ardhur ne krye te Shoqates se Atlantikut?

Moisiu: Shoqata e Atlanktikut eshte krijuar me 1994. para nesh e kishin krijuar bullgaret. Ne delegacion i Ministrise se Mbrojtjes shkoi ne Bullgari dhe Solomon Posi (aktualisht minister i Jashtem), i pyeti: Keni Shoqate ne Shqiperi? Na prune materialet dhe punuam me nje grup oficeresh qe ishin atje per projektstatutin e projektprogramin dhe u krijua Shoqata.

Fevziu: Ish Kryeminstri Majko thote se nje nga meritat me te medha te Shoqates ishte qe nuk u nda dhe nuk u copetua. Si arritet t’i mbani te unifikuar?

Moisiu: Qe ne fillim ngula kembe qe ne Shoqate te bejne pjese perfaqesues te te gjitha forcave politike. Une mendoj se ajo ka qene nje gje shume e mire, sepse kemi vende anetare te NATO-s sot qe jane me dy shoqata dhe vazhdimisht ka qene problem i kKeshillit te Pergjithshem te Shoqatave.

Fevziu: Si doli meri juaj si kandidat i mundshem per President konsensual?

Moisiu: Kete une nuk di ta them, vetem mund te them se ne daten 23 (qershor), ishte dite e diele, me kerkon Fatmir Mediu ne telefon dhe me thote: “Dua te diskutoj nje cike“. Emri im kishte dale. Pak dite perpara takova rastesisht Gramoz Rucin dhe i thashe: “Pse nuk beni dy skuadra futbolli, te ndeshen, dhe kush ben gol, te behet President“. E thashe ne forme shakaje, por asnjehere nuk mendoja se mund te isha une kandidat. Jo per ndonje arsye, por une kam qene larg lojrave dhe partive politike, sepse kqellim te percaktuar. Luftoj per mbrojtjen e kombit tim.

Fevziu: Distanca juaj ishte dhe nje avantazh...

Moisiu: Mund te jete dhe kjo. Ka dhe gjera te tjera sigurisht, edukata ime ushtarake. Ne ushtaraket jemi pak, jo kokeforte, por duhet te na bindesh shume qe te ndryshojme mendim. Mua me thirren, shkova e takova Fatmirin (Mediun) dhe me thote qe te kerkon zoti Berisha, Nano, jane mbledhur atje. Duan te bejne propozim. Shkova ne seline e Kuvendit, ishte Berisha, Nano, Pollo. I gjeta aty dhe muhabeti s’kish filluar akoma dhe u thash: “Ne radhe te pare me vjen mire qe ju shof ne nje tavoline. Kjo eshte gjeja me positive, sepse sigurisht kontradikta do te kete, por nuk mund te zgjidhen ne rruge si deri tani. Sepse nje sharje, nje kacafytje e juaja, atje poshte kercet pushka. Pra populli ju shikon me sy ne goje dhe ne veprime”. Pastaj me bene propozimin. U thash qe kam nje parim: “Nuk hyj ne kompetencat e te tjereve, por edhe njeri te hyje ne te mijat, nuk lejoj”. Desha te isha I ndershem dhe kam vendosur, qe kur e mora detyren t’I sherbej vendit tim, popullit tim.

Fevziu: Ne momentin e zgjedhjes Tuaj u krijua pershtypja se do ta kishit te veshtire te ushtronit detyren. Sa te veshtire e keni patur?

Moisiu: Eshte e vertete se Nano dhe Berisha duke qene ne krye te forcave kryesore politike kane rolin e tyre. Por une njoh nje pjese te mire te politikaneve.

Fevziu: A keni patur presione keto kohe?

Moisiu: Jo nuk kam patur presione. Mesa duket mosha ime dhe disa arsye te tjera, nuk them se nuk ka patur ndeshje mendimesh dhe do te kem ne te ardhmen. Une kam nje detyre te percaktuar ne Kushtetute.

Fevziu: Jeni i vendosur te ushtroni deri ne fund detyren?

Moisiu: Mendoj se e kam treguar dhe gjykoj se edhe njerezit qe punojne me mua e kane kuptuar kete, sepse une nuk jam njeri qe kam qene per karriere, e kam patur edukate edhe nga im ate dhe ai nuk e ka synuar kurre karrieren. Por situate e solli dhe jam I vendosur t’I sherbej vendit tim, t’I sherbej popullit tim. Eshte arritur ky mirekuptim dhe nuk e kuptoj pse atakohet kaq shume. Une nuk them te zhduket opozita, te zhduket lufta midis pozites dhe opozites, por lufta te behet ne menyra te ndryshme sic e ben gjithe bota. Duam te hyjme ne Evrope, por nuk mund te hyet me ligjet bizantine. Kur takuam Robertsonin ne Prage, isha me Majkon dhe Meten, na tha: “Do vi (ne Tirane) me 29 nentor, por a do u gjej ministra?” Ne forme shakaje, por nje shaka shume e hidhur. Stabiliteti politik eshte problemi numer nje qe ka Shqiperia dhe politikanet shqipetare duhet ta kuptojne mire kete pune, nese duam t’I sherbejme vendit. Nese ka qellime te tjera, me mire t’I thone ose te largohen. Ky vend ka nevoje per stabilitet, dhe populli e do stabilitetin. Kam deshiren me te zjarrte timen, qe kete stabilitet ta shtrije edhe poshte.

Por, po abuzohet shume me fjalen konsensual. Ka patur zgjedhje konsensuale, sepse une jam President I te gjithe shqiptareve dhe une do ta mbaj kete vend, jo aq sa thote Kushtetuta, por aq sa une mendoj qe mund ta kryej. Sepse nese une shikoj qe nuk e kryej detyren, une nuk e mbaj me zor kete pune.

Fevziu: Babai juaj ka qene ushtarak dhe ju keni qene nje ushtarak I larte. A eshte dikush tjeter ne familjen Tuaj qe ndjek, per hir te tradites, karrieren ushtarake?

Moisiu: Une kisha qejf djalin tim ta coja ne ushtri dhe e cova madje ne Akademine ne Itali, por ai nuk pati qejf, ndenji nje fare kohe dhe u terhoq. Tani kam nje nip, dhe I them me shaka “gjeneral”.