Pse duhet ndertuar “Rruga e Kosoves”

Derguesi Anton, me adrese: antonp@netzero.net

Duke ju konsideruar si nje analist te afte te politikes shqiptare, pyetja ime per ju eshte: Dyluftimi Qeveri-Prokurori per korridorin Shqiperi - Kosove mos eshte valle kerkese e Greqise, qe me ndryshimet gjeopolitike ne Ballkan dhe duke ditur se aspiratat e tyre jane evropiane, per fatin qe Shqiperia ka ne themelin e saj kete segment qe e ben ure lidhese te fuqishme, duke i larguar shtetit grek nje numer shtetesh te lindjes qe perfitonte nga ky kalim qe zoteron prej kohesh dhe tani, po perdor karrigen e prokurorit qe te pengoje endrren shekullore te shqiptareve.

Dhe e dyta, a duhet ndertuar sa me shpejt kjo rruge apo jo? Si mendoni ju? Ju faleminderit!

Blendi Fevziu: Nuk do te doja te hyja ne nje skenar nga ata qe ne Shqiperi ngrihen rendom, subjekte kafenesh dhe bisedash kompleksive me spiune dhe spiunazh. Por te falenderoj per pyetjen dhe po e nis nga kjo e dyta, per t’ju dhene pergjigje, ne nje mase te madhe, edhe per pyetjen tuaj te pare. Nisur edhe nga fakti qe interesimi per te eshte thuajse i paperseritshem ne internet.

Po ju them se sot, ne duhet te jemi kombi i vetem ne Evrope, qe nuk kemi nje komunikim normal mes nesh. Fundjaven e kaluar m’u desh te intervistoja ne Prishtine Presidentin, Fatmir Sejdiu. Per nje interviste 40-minuteshe, ne mungese te nje komunikimi normal ajror, kam shpenzuar 48 ore, duke udhetuar me Austrian Airlines, nga Prishtina ne Vjene dhe nga Vjena ne Tirane. Korridori ajror parashikonte fluturimin mbi Tirane, Bari e pastaj ne Vjene, ne nje udhetim qe mjaftonte te mberrije nga Prishtina ne cdo cep te kontinentit, por i palogjikshem ne kohen dhe largesine e tij, per nje qytet qe nuk eshte me shume se 250 km larg Tiranes. U ndjeva keq, sepse perpara ketij fakti, perpara barrierave te komunikimit, qe ne vete kemi vendosur, gjithcka tjeter nuk ka vlere.

Po hyj tani ne teme. Fati e ka sjelle qe si gazetar, ta ndjek me vemendje ndertimin e kesaj rruge, qe ne fillesat e saj, ne pranveren e trazuar te vitit 1999, kur si pasoje e nevojes se NATO-s per nderhyrje tokesore ne Kosove, u hodh ideja e ndertimit te shpejte te ketij aksi ose rikonstruksioni i plote i atij aktual. Me pas, ne cdo udhetim ne Kosove, ne cdo bisede ne nivele politike, ky ka qene nje lajtmotiv me shume se i rendesishem i bashkepunimit mes shqiptareve ne dy anet e kufirit. Nuk ka asnje dyshim, se pergjigjja per ndertimin e tij eshte nje dhe vetem nje: Po, ky aks duhet te ngrihet me cdo kusht, me cdo kosto dhe me cdo fature. Cdo tentative per te kunderten nuk eshte asgje me shume se sa amoralitet politik, amoralitet me vendin tend, historine dhe prosperitetin e shqiptareve ne Ballkan. Per te mos mbetur ne rrafshin e konstatimeve po ju jap argumentet e mia:

E para, ndertimi i rruges Durres – Kukes – Morine dhe me pas i segmentit Morine – Prishtine eshte nje detyrim qe Shqiperia dhe Kosova e sotme ia kane historise, ia kane disa brezave qe e kane aspiruar ate, jo thjesht si nje rruge, por si themelin e bashkimit dhe komunikimit te Shqiptareve, te ndare perdhunisht ne fillim te shekullit te kaluar. Me shume se sa nje aks rrugor, ajo eshte nje aspirate e madhe, e cila, me ne fund, pas shekujsh, ben te mundur komunikimin normal mes Shqiptareve. Ajo eshte, shnderrimi ne realitet i “bashkimit kombetar”, endrres madhore te ketij kombi prej me shume se 95 vitesh. Ajo e kthen komunikimin Tirane – Prishtine, aktualisht, problematik dhe te limituar, ne nje komunikim intensiv dhe te perditshem.

E dyta, ndertimi i kesaj rruge e kthen tregun e vogel kosovar prej 2 milion konsumatoresh dhe ate shqiptar prej afro 3 milion konsumatoresh ne nje treg te konsiderueshem prej 5 milion konsumatoresh. Nje treg, qe bashke me periferine e tij, po kaq te konsiderueshme te shqiptareve te Maqedonise dhe te Malit te Zi, shnderrohet ne nje treg te konsiderueshem ne Ballkan.

Po ne kete logjike, ndertimi i ketij aksi shkurton ndjeshem transportin e mallrave nga porti i Durresit drejt Kosoves e Serbise Jugore dhe relativizon nevojen aktuale te portit te Selanikut.

Ndertimi i rruges i jep nje zhvillim ekonomik te jashtezakonshem bregdetit shqiptar dhe turizmit tone, ne pergjithesi. Po ju kujtoj, se ne dimer, diferenca e temperaturave midis Prishtines e Durresit eshte mbi 10 grade Celsius. Imagjino se sa te pranishem do te jene shqiptaret e Kosoves ne Durres, kur ne vend te temperaturave minus do te gjejne nje diell dhe nje ngrohtesi per t’u admiruar ne zemer te dimrit. Mendoni se cili do te jete tregu i pasurive te paluajtshme ne Durres, Shengjin, Vlore, nga prania e shqiptareve te Kosoves dhe Maqedonise, qe do te kerkojne te kene shtepite e tyre te pushimit ne bregdetin shqiptar. Cila do te jete perspektiva e Dhermiut, Himares e Sarandes nga ky turizem? Ne kete drejtim, do te ndikoje edhe shtimi i pranise dhe investimeve ruse ne Ulqin dhe shtrenjtimi si pasoje e kesaj i hoteleve dhe turizmit atje. Disa qindra mijera kosovare, qe aktualisht i kalojne pushimet ne Ulqin, si pasoje e lehtesive dhe mundesise me te mire dhe si pasoje e pranise ruse ne ate qytet, do te transferohen drejt Shqiperise, duke garantuar nje kontigjent prej afro 2.5 milion turistesh potenciale. Nje numer lakmues per cdo vend e jo me per nje shtet me 3.5 milion banore si Shqiperia.

Se treti, po ne kete logjike ekonomike mund te them se ne jemi tejet te vonuar, jo vetem per ta renduar, por per ta funksionalizuar kete rruge. Dihet se Kosova po shkon drejt pavaresise se njeanshme, pavaresi qe Serbia nuk do ta pranoje kurre. Nese i referohemi strategjise serbe, ne kete rast, goditja e pare do te jete embargoja ekonomike. Kjo embargo do t’i heqe Kosoves pjesen me te madhe te shkembimeve tregtare, qe ende vijojne te funksionojne mes dy vendeve. Kjo pritet te ndodhe diku nga pranvera ose vera e ketij viti. Fatkeqesisht, ne nuk jemi ende gati, qe permes ketij korridori t’i sigurojme Kosoves furnizimin tregtar. Pas kesaj, se paku deri ne perfundimin e rruges, e gjithe tregtia kosovare do te perqendrohet ne aksin Prishtine – Shkup – Selanik. Aks qe nuk dihet, nese mund ta perballoje dhe mbi te gjitha, nuk do te jete me i favorshmi per Kosoven. Ne duhej te kishim qene me ne kohe, qe kjo rruge, kaq e perfolur, te merrte nje vlere te jashtezakonshme ekonomike edhe permes kesaj ndermarrjeje.

Nga ana tjeter, ndertimi i kesaj rruge do ta beje, ne veshtrimin afatgjate, te panevojshem lidhjen e portit te Tivarit me Serbine Jugore. Porti i Durresit do te kete pas kesaj kushte me optimale per furnizimin e jugut te Serbise dhe Bullgarine Perendimore.

Se fundi, ne veshtrimin ekonomik, edhe pala kosovare ka nisur te orientohet nga ky projekt, duke marre masat per projektimin dhe ndertimin e aksit Morine – Merdare – Prishtine, afro 120 km i gjate, duke e plotesuar 100 % aksin e rruges, qe mund te quhet fare mire: Rruga e Shqiptareve.

Se katerti, ndertimi i kesaj rruge nxjerr nga izolimi shekullor Veriun e Shqiperise dhe e integron ate ne menyre te natyrshme me pjesen tjeter te vendit. Vec aspektit tregtar, rruga do te ndikoje mjaft edhe ne emancipimin e shume zonave, te mbetura larg zhvillimit normal te vendit.

Se pesti, dua te ndalem pak ne debatin mbi domosdoshmerine ose jo te kesaj vepre. Edhe pse nen ze, ai eshte thelbi i saj. Me veprat e medha ndodh gjithnje keshtu. Une nuk dua t’i hyj debatit mbi abuzimet apo financimin e rruges. Cdo cent i investuar ne kete rruge duhet te hetohet, te sqarohet dhe te binden financuesit e saj, pra shqiptaret, qe parate e tyre nuk jane shperdoruar. Kryeministri ka deklaruar se eshte i gatshem te paguaje nje hetim te pavarur nderkombetar per financimin e kesaj rruge dhe miradministrimin e fondeve dhe kjo eshte nje menyre shume e ndershme per t’i dhene fund debatit.

Por nga ana tjeter, veprat qe i kalojne kufijte e kohes kur ndertohen, kane gjithnje kete dileme brenda tyre. Ju siguroj se kur Mbreti Zog vendosi ndertimin e bulevardit qendror te Tiranes, sheshit dhe bulevardit qe tashme mban emrin e tij, reagimi i qytetit, intelektualeve dhe opozites se kafeneve qe i jashtezakonshem. Tallja me te nuk pati kufij: e quajten bulevardi pa godina, rruga qe mbaron ne balte, mitomania e nje monarku, shperdorim i besimit te nje vendi dhe shume te tjera. E quajten aventure qe nje qytet me 20 mije banore te ndertonte nje rruge te denje per nje qytet me 500 mije banore. Sot, 77 vjet me pas, ai bulevard i projektuar nga Zogu dhe i ndertuar nga italianet, eshte vepra me e rendesishme, me madhore dhe pa dyshim me dinjitozja e Tiranes. Pa te, qyteti do te ishte me i varfer, me mjeran dhe me pak i banueshem. Pa dyshim, Zogu mund te kishte shtuar disa rruge, mund te kishte bere ndonje cezme ose ndonje shatervan, por ai zgjodhi te ndertoje bulevardin dhe kjo ishte largpamesia e tij. Sot ne duhet ta falenderojme thelle per kete. Po kjo logjike do te funksionoje edhe me rrugen. Ajo do te ndertohet, do te filloje te funksionoje dhe debatet do te mbeten nje kujtim mjeran i nje politike pa vizion dhe frikacake per ta thene te drejten ne sy.

Se fundi, dua t’ju them se ndertimi i kesaj rruge nuk ka qene i lehte. Insistimi i Majkos, perpjekjet e Metes dhe Nanos jane konkretizuar tek projekti i Berishes. Per te ardhur tek ky projekt, refuzimi ka qene i madh, barrierat po keshtu. Per arsye ekonomike dhe politike, per arsye se kjo rruge eshte pare me shume si nje rruge politike, qe i sherben konceptit te Shqiperise se Madhe, se sa prosperitetit te saj ekonomik. Por tani qe gjithcka eshte kapercyer, tashme qe problemi ka hyre ne rruge te mbare, realizimi i saj ne kohe vlen me shume se cdo debat shterpe per nevojen e ndertimit te saj. Sepse, dy vjet me pas, Shqiperia e Kosova nuk do jene dy pjese te nje kombi, por nje komb i lidhur nga nje rruge 200 km e gjate!